Hàng loạt doanh nghiệp khoáng sản tại Việt Nam đang có mức vốn điều lệ khiêm tốn đến bất ngờ. Một công ty khai thác đá granite tại Nghệ An đăng ký vốn điều lệ chỉ 3 tỷ đồngốnđiềulệdoanhnghiệpkhoángsảnNhữngconsốbiếtnócách làm ốc， trong khi giấy phép khai thác của họ trải rộng trên 12 hecta. Con số này đặt ra câu hỏi về năng lực tài chính thực sự đằng sau những dự án khoáng sản quy mô.Vốn điều lệ doanh nghiệp khoáng sản thường không phản ánh đúng quy mô hoạt động. Tôi từng xem hồ sơ của một doanh nghiệp khai thác cát trắng tại Quảng Ninh， vốn điều lệ 5 tỷ đồng， nhưng hợp đồng cung cấp vật liệu cho các dự án hạ tầng lên đến hàng trăm tỷ. Chủ doanh nghiệp giải thích: “Vốn điều lệ chỉ để đủ điều kiện thành lập， còn vốn thực tế huy động từ vay ngân hàng và ứng trước của khách hàng” Thực tế này khiến nhiều nhà đầu tư nước ngoài bối rối khi đàm phán mua cổ phần.Theo quy định hiện hành， không có mức vốn điều lệ tối thiểu bắt buộc cho doanh nghiệp khoáng sản。trừ một số trường hợp đặc thù như khai thác khoáng sản quý hiếm cần vốn pháp định. Chính vì vậy， nhiều doanh nghiệp chọn mức vốn điều lệ rất thấp， thậm chí chỉ 1 tỷ đồng， để dễ dàng thành lập và giảm nghĩa vụ thuế môn bài. Tuy nhiên， khi xảy ra sự cố môi trường， mức vốn điều lệ thấp trở thành gánh nặng cho cơ quan quản lý trong việc xử lý trách nhiệm bồi thường. Một vụ việc điển hình tại Hà Nam năm 2022: doanh nghiệp khai thác đá vôi gây ô nhiễm nguồn nước， vốn điều lệ 2 tỷ đồng， không đủ chi trả chi phí khắc phục.Thực tế， vốn điều lệ doanh nghiệp khoáng sản cần được nhìn nhận gắn với giấy phép khai thác và cam kết hoàn thổ. Nhiều địa phương đang đề xuất nâng mức vốn điều lệ tối thiểu lên 10-20 tỷ đồng tùy loại khoáng sản. Tôi cho rằng con số cụ thể không quan trọng bằng cơ chế kiểm soát dòng tiền thực tế. Một doanh nghiệp có vốn điều lệ 50 tỷ nhưng tài khoản chỉ vài trăm triệu đồng vẫn rủi ro hơn doanh nghiệp vốn 5 tỷ nhưng minh bạch dòng tiền. Cần chế tài buộc doanh nghiệp khoáng sản duy trì tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản tối thiểu， thay vì chỉ nhìn vào con số đăng ký.

Nhìn sang các nước trong khu vực， Indonesia yêu cầu vốn điều lệ tối thiểu cho doanh nghiệp khai khoáng là 500.000 USD， Thái Lan áp mức 2 triệu baht. Việt Nam có thể học hỏi cách họ gắn vốn điều lệ với quy mô trữ lượng và thời hạn giấy phép. Một chuyên gia từng nói với tôi: “Vốn điều lệ thấp không xấu， nhưng thiếu cơ chế hậu kiểm mới là vấn đề” Câu nói đó đúng trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp khoáng sản vẫn ung dung hoạt động với vốn điều lệ vài tỷ đồng trong khi khai thác hàng triệu tấn đá mỗi năm.