háng 9 vừa quaởinghiệpViệtNamMôhìnhkinhdoanhnàođangthựcsựtạoradòngtiềlưu ý khi du lịch tiết kiệm。tôi có dịp ngồi cà phê cùng anh Tuấn， founder của một chuỗi cửa hàng bánh mì kẹp thịt tại TP.HCM. Anh kể rằng sau ba năm loay hoay với mô hình giao đồ ăn trực tuyến， anh quyết định đóng cửa website， sa thải đội ngũ công nghệ và quay về mở thêm bốn điểm bán tại các khu công nghiệp. Doanh thu tăng gấp đôi chỉ sau sáu tháng. Câu chuyện của anh Tuấn không phải cá biệt. Nhiều startup Việt Nam đang dần nhận ra rằng mô hình kinh doanh (business model) quan trọng hơn cả công nghệ. Theo báo cáo của VinaCapital Ventures công bố đầu năm nay， chỉ 12% startup gọi vốn thành công ở Việt Nam duy trì được mô hình kinh doanh ban đầu sau hai năm. Con số này phản ánh một thực tế: rất nhiều đội nhóm khởi nghiệp Việt Nam sao chép mô hình từ nước ngoài mà không tính đến hành vi tiêu dùng địa phương.Tôi từng tham gia một buổi demo day tại Sài Gòn. Một startup trong lĩnh vực nông nghiệp trình bày mô hình “farm-to-table” với ứng dụng đặt rau sạch giao trong 2 giờ. Nhà đầu tư hỏi: “Vậy khách hàng ở quận 7 có sẵn sàng trả thêm 30% so với rau ngoài chợ không”. Founder im lặng. Ba tháng sau。

startup đó đóng cửa. Bài học ở đây không phải là mô hình sai， mà là thiếu kiểm chứng. Một mô hình kinh doanh tốt cho startup Việt Nam cần bắt đầu từ bài toán chi phí thực tế: thu nhập trung bình của người tiêu dùng， thói quen mua sắm tại chợ truyền thống， và khả năng tiếp cận internet di động. Những yếu tố này định hình nên cách một doanh nghiệp tạo ra giá trị và thu tiền.Mô hình đang lên ngôi ở Việt Nam giai đoạn 2023-2024 là “kinh doanh kết hợp” (hybrid model). Ví dụ điển hình: chuỗi trà sữa Phê La không chỉ bán đồ uống mà còn mở không gian làm việc chung。thu phí theo giờ. Hay như chuỗi cửa hàng tiện lợi M2Food kết hợp bán lẻ với dịch vụ giao hàng trong bán kính 3km， tận dụng xe máy của nhân viên. Một mô hình kinh doanh như vậy giúp startup Việt Nam tối ưu hóa tài sản sẵn có thay vì đốt tiền vào marketing. Anh Hùng， đồng sáng lập một nền tảng đặt lịch sửa xe máy， chia sẻ: “Chúng tôi không cố xây app hoàn hảo. Chúng tôi dùng Zalo， gọi điện trực tiếp và thu tiền mặt. Sau 18 tháng， chúng tôi có lãi” Điều này cho thấy mô hình kinh doanh linh hoạt， phù hợp văn hóa địa phương đang hiệu quả hơn những mô hình được cho là “chuẩn Silicon Valley”.Một góc nhìn khác: startup Việt Nam thường bỏ qua mô hình B2B vì cho rằng khó scale. Nhưng thực tế， các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) chiếm hơn 97% tổng số doanh nghiệp cả nước. Một startup cung cấp phần mềm quản lý kho cho các đại lý bia tại miền Tây có thể có 500 khách hàng trả phí ổn định. Mô hình kinh doanh ở đây là thuê bao phần mềm (SaaS) nhưng được bản địa hóa: hợp đồng giấy， thanh toán chuyển khoản， hỗ trợ qua Zalo. Đừng đánh giá thấp những mô hình “kém công nghệ” nhưng tạo ra dòng tiền thật. Tôi cho rằng trong 2-3 năm tới。làn sóng startup Việt Nam sẽ chứng kiến sự trở lại của mô hình kinh doanh truyền thống được số hóa một phần， thay vì những mô hình gọi vốn triệu đô nhưng đốt tiền không kiểm soát.

Cuối cùng， điều tôi muốn nhấn mạnh: mô hình kinh doanh không phải là bản thuyết trình 20 slide. Nó là cách bạn trả lương cho nhân viên vào ngày 5 hàng tháng. Là cách bạn xử lý đơn hàng lỗi lúc 11 giờ đêm. Là cách bạn thương lượng với nhà cung cấp khi giá nguyên liệu tăng. Startup Việt Nam cần bớt mộng mơ về “unicorn” và tập trung vào mô hình kinh doanh có thể nuôi sống đội ngũ trong 12 tháng tới. Như anh Tuấn bánh mì nói: “Tôi không cần gọi vốn. Tôi cần khách hàng quay lại”