Hơn 800.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa đang đóng góp khoảng 45% GDP và tạo ra gần 60% việc làm tại Việt Nam. Nhưng con số ấy không nói lên hết khó khăn. Tôi có dịp ghé thăm một xưởng cơ khí nhỏ ở Bình Dương tuần trước. Chủ xưởngệpnhỏvàvừaViệtNamÁplựcmớitừthịtrườngvàcáchthíchứcá basa buổi sáng， anh Hùng。42 tuổi， vừa sa thải 5 trong số 18 công nhân. “Đơn hàng xuất khẩu giảm 30% từ đầu năm. Giá điện tăng， lương tối thiểu tăng， còn lãi suất vay vẫn neo cao” anh nói， tay lau vội lớp dầu trên máy tiện cũ. Câu chuyện của anh Hùng không cá biệt. Nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa đang vật lộn với bài toán chi phí đầu vào leo thang trong khi giá bán không thể tăng tương ứng vì sức mua yếu.Khảo sát của VCCI công bố tháng 4/2025 cho thấy 62% doanh nghiệp nhỏ và vừa cho biết họ gặp khó khăn về dòng tiền trong 6 tháng qua. Điều đáng nói: tỷ lệ này cao hơn 15 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm trước. Ngân hàng Nhà nước đã hạ lãi suất điều hành， nhưng doanh nghiệp nhỏ vẫn vay với lãi suất 9-11%/năm nếu không có tài sản thế chấp đủ. Một giám đốc công ty may mặc ở quận Tân Bình。TP.HCM kể: “Hồ sơ vay 2 tỷ đồng， thẩm định xong xuôi， đến lúc giải ngân thì ngân hàng yêu cầu thêm giấy chứng nhận PCCC mới. Mất thêm hai tháng” Những rào cản hành chính nhỏ như vậy cộng dồn thành gánh nặng.Chuyển đổi số được xem là lối thoát. Nhưng thực tế không đơn giản. Một chủ doanh nghiệp nhỏ và vừa trong lĩnh vực bao bì giấy ở Hưng Yên thừa nhận: “Tôi mua phần mềm quản lý bán hàng， tập huấn cho nhân viên， nhưng sau ba tháng thì bỏ vì dữ liệu nhập không khớp với sổ sách giấy” Chi phí phần mềm không lớn， cái thiếu là kỹ năng và thời gian. Bản thân tôi từng chứng kiến một cửa hàng vật liệu xây dựng ở Đà Nẵng dùng Excel để quản lý tồn kho suốt 10 năm. Chủ cửa hàng nói thẳng: “Chuyển sang phần mềm thì ai nhập liệu?

Nhân viên nghỉ liên tục。đào tạo lại mệt lắm” Đây là điểm nghẽn ít được đề cập trong các hội thảo về chuyển đổi số.Vậy giải pháp nằm ở đâu?

Tôi cho rằng không phải cứ khuyến khích doanh nghiệp nhỏ và vừa vay vốn ồ ạt. Cần những mô hình nhỏ， thực tế. Ví dụ， một số hợp tác xã ở Thái Bình đang thí điểm “tổ vay vốn” gồm 5-7 doanh nghiệp cùng ngành。cùng đứng bảo lãnh cho nhau. Ngân hàng đánh giá rủi ro theo cả tổ， giảm chi phí thẩm định. Tỷ lệ nợ xấu của mô hình này sau một năm chỉ 1，2%， thấp hơn mức trung bình 2，8% của vay doanh nghiệp nhỏ và vừa thông thường. Hay như câu lạc bộ doanh nghiệp ở huyện Đức Hòa， Long An， mỗi tháng họp một lần， chia sẻ đơn hàng khi đối tác nước ngoài đặt gấp. Cách làm thủ công nhưng hiệu quả.Điều tôi quan sát được: doanh nghiệp nhỏ và vừa sống sót không phải nhờ chính sách vĩ mô。mà nhờ khả năng xoay xở cục bộ. Một xưởng mộc ở Hội An chuyển từ làm đồ gỗ xuất khẩu sang sửa chữa nội thất cho các homestay. Một công ty in nhỏ ở Hà Nội nhận in bao bì số lượng ít cho các shop online， biên lợi nhuận thấp hơn nhưng vòng quay vốn nhanh. Những điều chỉnh ấy không nằm trong báo cáo kinh tế， nhưng chúng là thực tế. Áp lực từ thị trường đang buộc doanh nghiệp nhỏ và vừa phải linh hoạt hơn， và đôi khi chính sự nhỏ bé lại là lợi thế để thay đổi nhanh.