Giá cước vận tải biển và đường bộ leo thang chóng mặt trong hai năm qua đang buộc nhiều doanh nghiệp Việt Nam phải nhìn lại bài toán logistics. Trong khi đóậntảiđườngsắtLốiđinàochodoanhnghiệpkhichiphílogisticstăchia sẻ về ngủ ngon， vận tải đường sắt nội địa và liên vận quốc tế vẫn âm thầm chảy những dòng hàng ổn định， với mức giá chỉ bằng 60-70% so với đường bộ cho các chặng dài. Tôi có dịp theo chân một lô hàng điện tử từ ga Sóng Thần (Bình Dương) đi Hà Nội vào cuối tháng 8. Chuyến tàu rời ga lúc 21h， đến ga Giáp Bát lúc 5h sáng hôm sau. Anh Trung， đại diện một công ty logistics tại TP.HCM。chia sẻ: “Khách hàng của tôi chuyển sang đường sắt từ đầu năm， tiết kiệm được 18% chi phí vận chuyển so với thuê xe tải. Quan trọng là hàng không bị dằn xóc nhiều， tỷ lệ hư hỏng giảm hẳn”Vận tải đường sắt đối với doanh nghiệp không còn là phương án dự phòng. Các tuyến container lạnh từ cảng Cát Lái đi Lào Cai， hay tuyến liên vận sang Trung Quốc qua cửa khẩu Lào Cai – Hà Khẩu đang được các doanh nghiệp nông sản， thủy sản ưa chuộng. Tháng 7 vừa qua， một lô thanh long 20 tấn của HTX Chợ Gạo (Tiền Giang) đi Hà Nội bằng tàu hàng mất 48 giờ， chi phí 1.200 đồng/kg， rẻ hơn 400 đồng so với đường bộ. Tuy nhiên， không phải lúc nào cũng suôn sẻ. Chị Hoa。

chủ một doanh nghiệp chế biến gỗ ở Bình Định， kể: “Tôi từng bị trễ tàu 2 ngày vì phải chờ ghép đủ container. Đường sắt tiết kiệm thật nhưng lịch trình không linh hoạt bằng xe tải. Hàng gấp thì vẫn phải đi đường bộ”Hạ tầng đường sắt đang là điểm nghẽn lớn. Tuyến Bắc – Nam hiện hữu chỉ có một đường ray， tàu khách và tàu hàng dùng chung， mật độ chạy tàu dày đặc vào giờ cao điểm. Ga Sài Gòn – Hà Nội mất gần 40 giờ cho hàng hóa。trong khi xe container chạy thẳng chỉ 30 giờ. Ông Nguyễn Văn Bình， một cán bộ điều độ tại ga Đà Nẵng， cho biết: “Chúng tôi phải ưu tiên tàu khách， tàu hàng thường phải nhường đường. Nhiều doanh nghiệp đặt hàng theo tuyến cố định thì ổn， chứ phát sinh đột xuất là khó sắp xếp” Dù vậy， từ khi tuyến đường sắt Yên Viên – Lào Cai được nâng cấp， thời gian vận chuyển từ Hà Nội đi Lào Cai rút ngắn còn 6 tiếng， mở ra cơ hội cho hàng nông sản tươi sống.Chi phí nhiên liệu và phí đường bộ tăng liên tục khiến nhiều doanh nghiệp tính lại bài toán dài hạn. Vận tải đường sắt đối với doanh nghiệp có lợi thế ở các lô hàng lớn。đường dài trên 500 km， đặc biệt là hàng cồng kềnh hoặc cần kiểm soát nhiệt độ. Một khảo sát nhanh của tôi với 12 doanh nghiệp tại khu công nghiệp VSIP Bình Dương cho thấy 7 đơn vị đã tăng tỷ trọng đường sắt lên 30-40% tổng sản lượng vận chuyển trong năm nay. Điểm trừ là thủ tục hải quan cho hàng liên vận còn rườm rà， và các ga hàng hóa chưa có kho bãi đủ rộng để lưu trữ. Anh Tuấn， nhân viên xuất nhập khẩu tại một công ty dệt may， nói vui: “Làm thủ tục đường sắt nhiều khi mất cả buổi sáng， trong khi đường bộ chỉ cần 30 phút. Nhưng bù lại， cước phí rẻ hơn， nên tôi vẫn chọn”

Những tín hiệu tích cực đang đến từ các dự án nâng cấp tuyến Bắc – Nam lên đường đôi， dự kiến khởi công giai đoạn 1 vào năm 2026. Khi đó， năng lực vận tải đường sắt có thể tăng gấp đôi， thời gian chạy tàu hàng từ TP.HCM đi Hà Nội rút ngắn còn 24 giờ. Các doanh nghiệp nên bắt đầu xây dựng kế hoạch chuyển dịch từng phần。thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào đường bộ. Tôi cho rằng vận tải đường sắt đối với doanh nghiệp sẽ không còn là lựa chọn “bất đắc dĩ” mà trở thành mắt xích chiến lược trong chuỗi cung ứng， nhất là khi giá dầu được dự báo còn biến động khó lường.