hị trường xi măng Việt Nam đang chứng kiến một cuộc chơi khắc nghiệt khi nguồn cung nội địa vượt xa cầu. Theo số liệu từ Bộ Xây dựngăngViệtNamTháchthứctừdưcungvàbiếnđộnggiálưu ý khi trang trí nhà cửa。tổng công suất thiết kế các nhà máy xi măng trong nước đã chạm ngưỡng 120 triệu tấn/năm， trong khi nhu cầu tiêu thụ nội địa chỉ loanh quanh 60-65 triệu tấn. Khoảng cách này tạo ra áp lực dư thừa khổng lồ， buộc các doanh nghiệp phải tìm đường xuất khẩu. Nhưng xuất khẩu cũng không dễ thở khi thị trường Trung Quốc – khách hàng lớn nhất – giảm nhập mạnh do chính sách siết chặt bất động sản. Tôi có dịp ghé thăm một nhà máy xi măng tại Hải Phòng， thấy kho chứa đầy ắp những bao xi măng PCB40 xếp cao ngất， công nhân làm việc cầm chừng vì ca sản xuất giảm. Một cán bộ kỹ thuật ở đây ngao ngán: “Giá bán nội địa giờ chỉ đủ bù chi phí điện， than. Xuất khẩu thì cước vận tải biển tăng gấp đôi so với năm ngoái”Giá xi măng trong nước đang có sự phân hóa rõ rệt giữa các vùng miền. Khảo sát của tôi tại một số đại lý vật liệu xây dựng ở Hà Nội cho thấy， xi măng Hà Tiên đóng bao 50kg có giá bán lẻ 92.000 đồng/bao， trong khi xi măng Hoàng Thạch cùng loại chỉ 86.000 đồng/bao. Chênh lệch chủ yếu do chi phí vận chuyển và thương hiệu. Ở khu vực phía Nam， giá xi măng Hà Tiên tại các cửa hàng ở quận 7， TP.HCM dao động 90.000-95.000 đồng/bao， cao hơn khoảng 5% so với cùng kỳ năm trước. Nguyên nhân được các chủ đại lý lý giải là do giá than nhập khẩu tăng và chi phí logistics leo thang. Một điều đáng chú ý: dù giá bán lẻ tăng， nhưng giá xuất xưởng của nhiều nhà máy lại không tăng tương ứng。thậm chí có nơi giảm nhẹ để giành thị phần. Điều này phản ánh sự cạnh tranh gay gắt trong bối cảnh dư cung.

Nhìn vào bức tranh xuất khẩu， xi măng Việt Nam đang mất dần lợi thế ở các thị trường truyền thống. Theo Tổng cục Hải quan， 5 tháng đầu năm 2024， lượng xi măng và clinker xuất khẩu đạt gần 12 triệu tấn， giảm 15% so với cùng kỳ. Trong đó， xuất khẩu sang Trung Quốc giảm gần 40%， sang Bangladesh giảm 25%. Ngược lại， một số thị trường mới như Philippines， Malaysia lại tăng nhẹ， nhưng không đủ bù đắp. Tôi có trao đổi với một doanh nghiệp xuất khẩu tại Quảng Ninh， họ cho biết đang phải chào giá cạnh tranh khốc liệt với xi măng Indonesia và Thái Lan. “Giá FOB của xi măng Việt Nam hiện khoảng 42-45 USD/tấn， chỉ cao hơn Indonesia 2-3 USD， trong khi chất lượng tương đương. Khách hàng ngày càng khó tính， họ yêu cầu chứng chỉ carbon thấp。mà chúng tôi chưa đáp ứng được” vị này nói.Một điểm sáng hiếm hoi đến từ các dự án đầu tư công. Năm 2024， Chính phủ đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công cho các công trình giao thông trọng điểm như cao tốc Bắc-Nam giai đoạn 2， sân bay Long Thành. Nhu cầu xi măng cho các dự án này ước tính lên tới 5-6 triệu tấn/năm。nhưng chỉ tập trung ở một số nhà cung cấp lớn có quan hệ với chủ đầu tư. Các doanh nghiệp nhỏ khó chen chân. Ông Nguyễn Văn Tình， chủ một đại lý xi măng tại Nghệ An， chia sẻ: “Dự án cao tốc đi qua địa bàn， nhưng chúng tôi không bán được bao nào vì nhà thầu ký hợp đồng trực tiếp với nhà máy lớn. Giá bán lẻ cho dân dụng lại èo uột vì xây dựng tư nhân chậm”Dự báo nửa cuối năm 2024， giá xi măng Việt Nam khó có thể bứt phá mạnh. Áp lực từ nguồn cung dư thừa， chi phí đầu vào (than， điện) neo cao và thị trường xuất khẩu ảm đạm sẽ tiếp tục đè nặng. Tuy nhiên， nếu các dự án đầu tư công được đẩy nhanh tiến độ và hoạt động xây dựng dân dụng phục hồi vào cuối năm， giá có thể nhích nhẹ 3-5% ở khu vực phía Nam. Cá nhân tôi cho rằng， các doanh nghiệp xi măng cần chủ động chuyển hướng sang sản phẩm xi măng xanh， giảm phát thải để đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu mới của EU và Mỹ. Đồng thời， cần có cơ chế kiểm soát đầu tư mới。tránh tiếp tục mở rộng công suất khi cung đã vượt cầu quá xa. Thị trường xi măng Việt Nam đang ở giai đoạn sàng lọc khắc nghiệt， và không phải doanh nghiệp nào cũng trụ được.