Hơn 70% kim ngạch xuất khẩu nông sản Việt Nam hiện nay đến từ các doanh nghiệp tư nhân nông sản. Con số này không phải ngẫu nhiên. Tại một cuộc họp ngành hồi tháng 3ệptưnhânnôngsảnViệtNamTrụcộtmớicủaxuấtkhẩcông thức chanh， ông Nguyễn Văn Đức。Giám đốc một công ty chế biến điều ở Bình Phước， kể rằng cách đây 10 năm， doanh nghiệp của ông chỉ dám xuất khẩu thô qua trung gian. Giờ đây， họ trực tiếp ký hợp đồng với chuỗi siêu thị châu Âu， thu về hơn 40 triệu USD mỗi năm. Đó là câu chuyện của không ít doanh nghiệp tư nhân nông sản đang âm thầm thay đổi cục diện ngành.

Nhìn vào bức tranh chung， các doanh nghiệp tư nhân nông sản chiếm lĩnh nhiều lĩnh vực từ gạo， cà phê， hạt tiêu đến trái cây tươi. Họ linh hoạt hơn so với doanh nghiệp nhà nước trong việc xoay trục thị trường. Khi Trung Quốc siết chặt kiểm dịch， một loạt doanh nghiệp tư nhân nông sản ở Đồng bằng sông Cửu Long lập tức chuyển sang Nhật Bản， Hàn Quốc. Chị Trần Thị Mai， chủ một xưởng sấy xoài ở Tiền Giang， nói thẳng: “Nhà nước có thể chậm， nhưng tư nhân mà chậm là chết. Tôi phải tự tìm khách。tự nâng cấp dây chuyền” Chính sự sống còn đó tạo ra động lực đầu tư vào công nghệ bảo quản， truy xuất nguồn gốc.Dù vậy， khó khăn chồng chất. Vốn là rào cản lớn nhất. Đa số doanh nghiệp tư nhân nông sản có quy mô vừa và nhỏ， tài sản thế chấp hạn chế。tiếp cận tín dụng ưu đãi gần như bằng không. Tôi từng gặp một doanh nghiệp xuất khẩu thanh long ở Long An， doanh thu 20 tỷ đồng nhưng phải vay nóng lãi suất 18% để mua nguyên liệu mùa vụ. Họ không dám ký đơn hàng dài hạn vì sợ không xoay được vốn. Thêm vào đó， chi phí logistics nội địa cao gấp 1，5 lần so với Thái Lan， làm biên lợi nhuận của doanh nghiệp tư nhân nông sản mỏng đi trông thấy.Điểm sáng nằm ở những doanh nghiệp dám đi ngược lối mòn. Công ty TNHH Nông sản Vĩnh Hiệp ở Đắk Lắk đầu tư 5 triệu USD cho nhà máy rang xay cà phê， bán trực tiếp cho các nhà rang xay nhỏ ở Mỹ thay vì bán thô. Giám đốc Lê Quang Huy chia sẻ: “Bán thô thì giá do người mua quyết. Bán thành phẩm， mình mới có tiếng nói” Mô hình này đang lan ra: một số doanh nghiệp tư nhân nông sản ở Sơn La đã xuất khẩu nhãn sang Úc dưới thương hiệu riêng， giá cao hơn 30% so với bán qua đầu mối. Họ chấp nhận đánh đổi thời gian và chi phí chứng nhận để đổi lấy giá trị lâu dài.Nhà nước cần làm gì?Không phải ban hành thêm nghị định， mà là giải phóng nguồn lực. Một quỹ bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp tư nhân nông sản dựa trên hợp đồng xuất khẩu sẽ tháo gỡ nút thắt vốn. Đồng thời， đầu tư công vào hạ tầng kho lạnh。

cảng cạn tại các vùng nguyên liệu trọng điểm. Tôi tin rằng nếu mỗi tỉnh có ít nhất một doanh nghiệp tư nhân nông sản đủ mạnh làm đầu tàu， chuỗi giá trị sẽ tự khắc bền vững. Không cần kế hoạch vĩ mô xa vời， chỉ cần để tư nhân làm và làm đúng luật.