háng 8/2023ệtNamcổtứcKhidòngtiềnthậtthaythếcâuchuyệngọivốphát triển bản thân。Công ty cổ phần Sữa Việt Nam (Vinamilk) công bố tạm ứng cổ tức đợt 2 năm 2023 bằng tiền mặt với tỷ lệ 15% (1.500 đồng/cổ phiếu). Một startup trong lĩnh vực nông nghiệp công nghệ là GreenFeed cũng gây chú ý khi trả cổ tức tiền mặt cho cổ đông sau 5 năm hoạt động. Điều này trái ngược với hình dung thông thường về startup Việt Nam: đốt tiền， gọi vốn， rồi… chờ ngày thoái vốn. Nhưng thực tế đang thay đổi. Ngày càng nhiều startup Việt Nam chọn con đường chia cổ tức， thậm chí ngay từ giai đoạn tăng trưởng.Tôi từng theo dõi một chuỗi cà phê specialty tại TP.HCM. Sau 3 năm mở 12 cửa hàng， nhà sáng lập quyết định không gọi vốn Series A nữa. Thay vào đó， anh dùng lợi nhuận sau thuế để trả cổ tức 8% mỗi năm cho nhà đầu tư thiên thần ban đầu. Lý do rất thực tế: “Nhà đầu tư của tôi không cần exit， họ cần tiền mặt để tái đầu tư” Câu chuyện này không cá biệt. Khảo sát của Vietnam Startup Insight năm 2024 cho thấy 27% startup Việt Nam có lợi nhuận dương đã thực hiện chia cổ tức ít nhất một lần。

tập trung ở các ngành F&B， bán lẻ， và SaaS. Con số này chỉ 9% vào năm 2020. Sự dịch chuyển đến từ áp lực lãi suất tăng và kỷ luật tài chính sau giai đoạn tiền rẻ. Startup Việt Nam cổ tức không còn là chuyện lạ. Nó trở thành một chỉ dấu của sự trưởng thành.Nhưng không phải ai cũng ủng hộ. Một quỹ đầu tư mạo hiểm tại Singapore thẳng thắn: “Nếu startup trả cổ tức sớm， chúng tôi không rót vốn. Họ đang tự bó hẹp khả năng tăng trưởng” Quan điểm này có lý với các mô hình cần đốt tiền để chiếm thị phần. Nhưng với startup vừa và nhỏ， việc giữ tiền mặt trong két không tạo ra giá trị. Chia cổ tức giúp nhà sáng lập kiểm soát tỷ lệ sở hữu， tránh pha loãng， và quan trọng hơn – tạo niềm tin với nhà đầu tư cá nhân. Tôi từng thấy một startup logistics tại Đà Nẵng trả cổ tức bằng tiền mặt 10% mỗi năm trong 4 năm liên tiếp. Nhà đầu tư của họ không cần bán vốn， vẫn có dòng tiền. Mô hình này giống trái phiếu doanh nghiệp hơn là cổ phiếu tăng trưởng. Nó không hấp dẫn giới VC。nhưng lại phù hợp với văn hóa kinh doanh của nhiều người Việt: thích tiền thật hơn giấy tờ.Về mặt pháp lý。startup Việt Nam cổ tức phải tuân thủ Luật Doanh nghiệp 2020. Chỉ được chia cổ tức khi lợi nhuận sau thuế dương và đã bù đắp lỗ lũy kế. Điều này vô tình tạo ra bộ lọc tự nhiên: startup nào trả cổ tức được nghĩa là đã có lãi thật. Tôi cho rằng đây là tín hiệu tốt. Thay vì chạy theo định giá ảo， một bộ phận startup Việt Nam đang quay về với bản chất kinh doanh: tạo ra tiền， rồi chia cho người góp vốn. Không phải mọi startup đều nên làm vậy. Nhưng với những mô hình tăng trưởng chậm mà chắc， startup Việt Nam cổ tức là lựa chọn hợp lý. Nó không hào nhoáng， không lên báo lớn. Nhưng nó giữ được nhà đầu tư ở lại lâu hơn， và giữ được nhà sáng lập không bị cuốn vào vòng xoáy gọi vốn vô tận.Nhìn rộng ra。xu hướng này phản ánh một thay đổi trong tư duy đầu tư tại Việt Nam. Nhà đầu tư cá nhân ngày càng thực dụng. Họ không muốn chờ 7-10 năm cho một thương vụ IPO. Họ muốn thấy tiền về tài khoản mỗi quý. Startup Việt Nam cổ tức đáp ứng được điều đó. Tất nhiên， không có bữa trưa miễn phí. Trả cổ tức nghĩa là ít tiền hơn cho R&D， cho mở rộng thị trường. Đó là đánh đổi. Nhưng trong bối cảnh vốn ngoại thắt chặt， lãi suất trong nước còn cao， thì việc tự chủ dòng tiền và chia sẻ lợi nhuận với cổ đông là cách sống sót. Và đôi khi， sống sót đã là thành công.