Giá quặng sắt giao ngay tại cảng Vũ Hán (Trung Quốc) chốt tuần ở mức 98ệpkhoángsảnbánhàngchodoanhnghiệpÁplựcdòngtiềnvàcuộcđuagiữchânkhábí đỏ miền Nam，5 USD/tấn， giảm 12% so với đầu quý. Nhưng điều khiến các giám đốc điều hành doanh nghiệp khoáng sản Việt Nam đau đầu không phải là con số đó， mà là tốc độ thu tiền từ các doanh nghiệp mua hàng. Một lãnh đạo Công ty CP Khoáng sản Bắc Kạn kể: “Trước đây。doanh nghiệp khoáng sản bán hàng cho doanh nghiệp thường chốt hợp đồng theo quý， thanh toán trong 45 ngày. Giờ nhiều đối tác xin giãn ra 90 ngày， thậm chí 120 ngày. Mình không đồng ý thì mất đơn， mà đồng ý thì vốn lưu động cạn”Thực tế tại các mỏ đá vôi trắng ở Yên Bái， Lào Cai cho thấy bức tranh trái chiều. Những doanh nghiệp khoáng sản bán hàng cho doanh nghiệp sản xuất bột carbonate。phụ gia thức ăn chăn nuôi vẫn giữ được giá nhờ hợp đồng dài hạn. Nhưng nhóm bán cho các nhà máy thép， xi măng lại chịu sức ép kép: sản lượng tiêu thụ giảm 15-20% so với cùng kỳ， trong khi chiết khấu cho đại lý tăng từ 3% lên 7%. Anh Nguyễn Văn Tú， chủ một mỏ đá nhỏ ở Ninh Bình， nói thẳng: “Bán cho doanh nghiệp lớn bây giờ giống như cho vay không lãi. Họ yêu cầu giao hàng trước， 60 ngày sau mới trả tiền. Mình phải vay ngân hàng để quay vòng， lãi suất 9%/năm， tính ra lợi nhuận mỏng như tờ giấy”

Một điểm sáng hiếm hoi đến từ các doanh nghiệp khoáng sản có vốn đầu tư nước ngoài hoặc liên doanh. Họ áp dụng mô hình bán hàng theo hợp đồng bao tiêu (off-take) với giá sàn và sản lượng tối thiểu. Chị Trần Thị Mai， giám đốc thương mại một công ty khoáng sản tại Quảng Ninh， chia sẻ: “Chúng tôi ký với hai nhà máy kẽm tại Hàn Quốc. Họ trả trước 30% giá trị hợp đồng， phần còn lại thanh toán theo L/C không hủy ngang. Nhờ vậy， dù thị trường trong nước chậm。dòng tiền vẫn đều” Cách làm này không mới， nhưng ít doanh nghiệp khoáng sản nội địa làm được vì thiếu chứng nhận chất lượng quốc tế và năng lực đàm phán.Ở góc độ mua hàng， các doanh nghiệp sản xuất cũng đang thay đổi chiến lược. Thay vì ký một hợp đồng lớn với một nhà cung cấp khoáng sản， họ chia nhỏ đơn hàng cho 3-4 đơn vị để giảm rủi ro. Điều này vô tình tạo ra cuộc cạnh tranh khốc liệt về giá và điều khoản thanh toán giữa các doanh nghiệp khoáng sản bán hàng cho doanh nghiệp. Một chủ mỏ ở Thanh Hóa thừa nhận: “Cùng một loại quặng。ba nhà cung cấp chào giá chênh nhau 50.000 đồng/tấn. Bên mua chọn bên rẻ nhất， nhưng lại yêu cầu bên đắt nhất phải giảm giá bằng hoặc thấp hơn. Cuối cùng， ai cũng bị ép”Nhìn vào số liệu từ Hiệp hội Khoáng sản Việt Nam， tổng dư nợ ngắn hạn của các doanh nghiệp ngành này tăng 18% trong 6 tháng đầu năm， trong khi vòng quay khoản phải thu giảm từ 4。2 lần xuống 3，1 lần. Nói cách khác， tiền bán hàng bị giam lâu hơn. Giải pháp mà một số doanh nghiệp đang thử là bán hàng qua sàn giao dịch điện tử， nơi có cơ chế ký quỹ và thanh toán tự động. Nhưng mới chỉ có vài đơn vị tham gia， chủ yếu là khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường. Với quặng kim loại， đặc thù chất lượng không đồng nhất， mô hình này vẫn còn xa. Trước mắt， các doanh nghiệp khoáng sản bán hàng cho doanh nghiệp phải chấp nhận một sự thật: biên lợi nhuận không còn đến từ giá bán， mà từ khả năng thu hồi vốn nhanh.