Đợt tăng giá xăng dầu gần đây không chỉ tác động trực tiếp đến chi phí vận hành của doanh nghiệp mà còn làm lộ ra nhiều vấn đề trong công tác kiểm toán nội bộ. Tại một công ty vận tải có trụ sở ở Bình Dươngáxăngtăngkiểmtoándoanhnghiệppháthiệnloạtsaiphạmchiphínhiênliệgiải pháp đầu tư bất động sản。kiểm toán viên phát hiện hơn 1，2 tỷ đồng chi phí xăng dầu không có chứng từ hợp lệ. Con số này tương đương 15% tổng chi phí nhiên liệu quý I/2025. Khi giá xăng tăng vọt， áp lực lên bộ phận kế toán càng lớn， và những lỗ hổng trong kiểm soát nội bộ bị phơi bày rõ ràng hơn bao giờ hết.Thực tế， nhiều doanh nghiệp vẫn duy trì thói quen ghi nhận chi phí xăng xe theo hóa đơn tổng hợp từ nhà cung cấp mà không đối chiếu với lệnh điều xe hay nhật trình vận chuyển. Một kiểm toán viên tại TP.HCM kể lại: “Có những chuyến xe chạy 300km nhưng hóa đơn nhiên liệu ghi gấp đôi. Khi giá xăng tăng， chênh lệch này càng lớn， và doanh nghiệp dễ dàng hợp thức hóa chi phí không có thật” Điều này không chỉ làm sai lệch báo cáo tài chính mà còn tạo kẽ hở cho hành vi trục lợi. Kiểm toán doanh nghiệp lúc này không còn là hoạt động định kỳ mà trở thành công cụ phát hiện gian lận thiết yếu.

Một điểm đáng lưu ý: giá xăng kiểm toán doanh nghiệp thường xuyên bị bỏ qua trong các cuộc kiểm toán nội bộ vì bị coi là chi phí nhỏ. Nhưng với mức giá xăng hiện tại， chi phí nhiên liệu có thể chiếm 20-30% tổng chi phí vận hành của nhiều doanh nghiệp logistics. Bỏ qua kiểm toán chi phí này đồng nghĩa với việc để lọt hàng tỷ đồng thất thoát mỗi năm. Tôi từng chứng kiến một doanh nghiệp nhỏ ở Hải Phòng phải điều chỉnh giảm lợi nhuận sau kiểm toán gần 800 triệu đồng chỉ vì chi phí xăng dầu không được kiểm soát chặt chẽ.Các chuyên gia tài chính cho rằng doanh nghiệp cần áp dụng quy trình kiểm toán chi phí nhiên liệu theo từng tháng， đối chiếu định mức tiêu hao thực tế với định mức kỹ thuật. Việc sử dụng phần mềm quản lý nhiên liệu kết hợp với kiểm toán doanh nghiệp độc lập giúp phát hiện bất thường sớm. Một giải pháp khác là yêu cầu tài xế chụp ảnh đồng hồ công-tơ-mét kèm hóa đơn mỗi lần đổ xăng – cách làm đơn giản nhưng nhiều nơi vẫn chưa thực hiện. Khi giá xăng biến động mạnh， kiểm toán doanh nghiệp không chỉ bảo vệ lợi nhuận mà còn duy trì tính minh bạch trong chuỗi cung ứng.Nhìn từ góc độ quản trị， việc để xảy ra sai phạm chi phí xăng dầu lặp lại qua nhiều kỳ kiểm toán cho thấy sự yếu kém trong kiểm soát nội bộ. Doanh nghiệp có thể tiết kiệm vài chục triệu đồng phí kiểm toán nhưng lại mất hàng tỷ đồng do thất thoát. Bài học từ những cuộc kiểm toán gần đây: đừng đợi đến khi giá xăng tăng mới kiểm tra chi phí nhiên liệu. Hãy đưa hạng mục này vào kế hoạch kiểm toán doanh nghiệp ngay từ đầu năm， với tần suất ít nhất mỗi quý một lần. Có như vậy， mỗi đồng xăng dầu bỏ ra mới thực sự phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh.