háng trướcểmtrakhoángsảnNhữngsailầmphổbiếnvàcáchkhắcphụphong thủy nhà ở， một lô hàng tinh quặng sắt từ Lào Cai về đến cảng Hải Phòng bị trả lại vì hàm lượng lưu huỳnh vượt ngưỡng cho phép. Chủ doanh nghiệp khẳng định đã kiểm tra kỹ trước khi xuất. Vậy sai ở đâu?Câu trả lời nằm ở khâu lấy mẫu. Rất nhiều đơn vị vẫn đang kiểm tra khoáng sản theo thói quen cũ， thiếu quy chuẩn， dẫn đến những tranh chấp không đáng có.Kiểm tra khoáng sản không chỉ là chuyện gửi mẫu đến phòng thí nghiệm. Nó bắt đầu từ việc xác định mục đích: kiểm tra để đánh giá trữ lượng， để nghiệm thu hàng hóa， hay để xác định giá trị thương mại?Mỗi mục đích yêu cầu phương pháp lấy mẫu khác nhau. Chẳng hạn。với quặng đồng， nếu chỉ lấy mẫu ở bề mặt đống quặng， kết quả sẽ cao hơn thực tế do hiện tượng phong hóa. Tôi từng chứng kiến một đơn vị kiểm tra than antraxit bằng cách lấy mẫu ngẫu nhiên 5 điểm trên bãi chứa rộng 2ha. Sai số lên tới 15% so với kết quả lấy mẫu theo ô lưới. Cách kiểm tra khoáng sản đúng chuẩn phải tuân thủ TCVN 10520:2014 hoặc các tiêu chuẩn quốc tế như ASTM D2234.Một sai lầm khác là bỏ qua bước gia công mẫu. Nhiều người nghĩ rằng cứ gửi mẫu thô đến phòng lab là xong. Thực tế， mẫu khoáng sản thường có kích thước hạt không đồng đều， cần được nghiền， chia mẫu theo phương pháp chia mẫu đúng (như chia mẫu bằng máy chia mẫu quay hoặc chia mẫu thủ công theo phương pháp nón). Nếu không， mẫu phân tích không đại diện cho toàn bộ lô hàng. Tôi nhớ có lần một phòng thí nghiệm nhận mẫu quặng chì kẽm từ một mỏ nhỏ ở Bắc Kạn， kết quả hàm lượng kẽm cao bất thường. Hóa ra mẫu được lấy từ khu vực có hàm lượng cao， không đại diện. Sau khi lấy lại mẫu theo đúng quy trình， hàm lượng giảm 8%. Điều này cho thấy kiểm tra khoáng sản cần được thực hiện bởi người có chuyên môn。không thể làm qua loa.Chi phí kiểm tra cũng là vấn đề đáng bàn. Nhiều doanh nghiệp nhỏ chọn giải pháp tiết kiệm: chỉ kiểm tra một vài chỉ tiêu cơ bản. Điều này tiềm ẩn rủi ro. Ví dụ， với quặng sắt， nếu chỉ kiểm tra Fe mà bỏ qua SiO2。

Al2O3， P， S， bạn có thể mua phải quặng có hàm lượng sắt cao nhưng không phù hợp luyện kim. Tôi từng tư vấn cho một đơn vị thu mua quặng mangan， họ chỉ kiểm tra Mn. Khi lô hàng về， lò cao không thể vận hành vì hàm lượng photpho quá cao. Thiệt hại hàng trăm triệu đồng. Bài học: kiểm tra khoáng sản phải dựa trên yêu cầu sử dụng cuối cùng， không nên cắt bớt chỉ tiêu.Vậy làm thế nào để kiểm tra khoáng sản hiệu quả?Đầu tiên， xây dựng quy trình lấy mẫu rõ ràng， có sự tham gia của cả bên bán và bên mua. Thứ hai， lưu giữ mẫu lưu (mẫu lưu) ít nhất 3 tháng để đối chứng khi có tranh chấp. Thứ ba。chọn phòng thí nghiệm có chứng nhận ISO/IEC 17025 và có kinh nghiệm với loại khoáng sản cụ thể. Cuối cùng， đừng ngại đầu tư vào thiết bị lấy mẫu tại chỗ như máy khoan lấy mẫu， máy chia mẫu. Chi phí ban đầu có thể cao， nhưng so với thiệt hại do kiểm tra sai， đó là khoản đầu tư xứng đáng. Kinh nghiệm của tôi cho thấy những doanh nghiệp làm đúng ngay từ đầu thường ít gặp rắc rối về sau.