Ngày 25/5ỷgiáUSDVNDHồsơpháplývànhữngconsốbiếtnóigiữathịtrườngbiếnđộlưu ý khi nấu ăn ngon， Ngân hàng Nhà nước công bố tỷ giá trung tâm ở mức 24.265 đồng/USD， tăng 12 đồng so với phiên trước. Vietcombank niêm yết mua vào - bán ra ở mức 25.120 - 25.470 đồng/USD， trong khi tỷ giá chợ đen tại Hà Trung (Hà Nội) giao dịch quanh 25.680 - 25.730 đồng/USD. Những con số này không chỉ phản ánh cung cầu ngoại tệ mà còn là hệ quả trực tiếp từ hồ sơ pháp lý điều chỉnh hoạt động kinh doanh vàng và ngoại hối – một hồ sơ đang được giới phân tích theo dõi sát sao trong bối cảnh lãi suất USD neo cao và dòng vốn FDI giải ngân chậm lại.Tôi có cuộc trao đổi nhanh với anh Trần Đình Cường， chủ một tiệm vàng trên phố Trần Nhân Tông (Hà Nội). Anh cho biết lượng khách mua USD mặt ngày càng tăng， chủ yếu là doanh nghiệp nhỏ và cá nhân có nhu cầu thanh toán sắp tới. "Giá chợ đen cao hơn ngân hàng gần 300 đồng。nhưng khách vẫn chấp nhận vì hồ sơ mua ngoại tệ qua ngân hàng yêu cầu nhiều giấy tờ， thời gian chờ đợi lâu"， anh Cường nói. Điều này cho thấy khoảng cách giữa tỷ giá chính thức và thị trường tự do không chỉ do yếu tố tâm lý， mà còn do những rào cản từ hồ sơ thủ tục hành chính. Một doanh nghiệp xuất khẩu gạo ở Cần Thơ từng chia sẻ với tôi rằng họ phải mất gần một tuần để hoàn tất hồ sơ mua 200.000 USD trả nợ vay nước ngoài， trong khi đối tác yêu cầu thanh toán trong 48 giờ. Kết quả: họ chấp nhận mua qua kênh không chính thức， chịu thêm chi phí.

Nhìn vào hồ sơ pháp lý hiện hành。Thông tư 02/2023/TT-NHNN sửa đổi Thông tư 10/2021 quy định rõ về hồ sơ mua ngoại tệ cho mục đích thanh toán nợ nước ngoài， gồm hợp đồng vay， giấy xác nhận số dư nợ， chứng từ chuyển tiền. Quy trình này được thiết kế để kiểm soát dòng vốn， nhưng vô tình tạo ra độ trễ. Trong khi đó， Nghị định 24/2012 về quản lý thị trường vàng – văn bản đã hơn một thập kỷ – vẫn chưa được thay thế， khiến các giao dịch vàng miếng và USD tự do khó kiểm soát triệt để. Một chuyên gia phân tích tại TP.HCM nhận định với tôi: "Hồ sơ càng chặt， chênh lệch tỷ giá càng lớn. Đây là bài toán cân não giữa ổn định vĩ mô và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp."Thực tế， từ đầu năm 2024 đến nay。tỷ giá USD/VND đã tăng khoảng 4，8% trên thị trường chính thức， cao hơn mức tăng cùng kỳ năm ngoái (3，2%). Diễn biến này diễn ra trong bối cảnh Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) giữ lãi suất ở vùng 5，25-5，5%， khiến dòng vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài rút ròng khỏi thị trường châu Á， trong đó có Việt Nam. Một lãnh đạo ngân hàng thương mại cổ phần lớn tại Hà Nội thừa nhận với tôi rằng họ phải ưu tiên bán ngoại tệ cho các doanh nghiệp nhập khẩu xăng dầu， điện， phân bón – những lĩnh vực thiết yếu – trước khi đáp ứng nhu cầu khác. Điều này lý giải vì sao nhiều doanh nghiệp nhỏ phải tìm đến kênh tự do， dù giá cao hơn.Không khó để nhận ra rằng hồ sơ pháp lý và tỷ giá USD/VND đang có mối quan hệ cộng sinh. Một mặt， hồ sơ rõ ràng giúp minh bạch hóa thị trường， ngăn chặn rửa tiền và đầu cơ. Mặt khác， sự cứng nhắc trong thủ tục có thể đẩy giao dịch ra ngoài vòng pháp luật。làm gia tăng rủi ro cho cả doanh nghiệp và hệ thống ngân hàng. Tôi cho rằng cơ quan quản lý cần rà soát lại hồ sơ mua ngoại tệ， đặc biệt với các doanh nghiệp vừa và nhỏ， để rút ngắn thời gian xử lý xuống còn 24 giờ thay vì 3-5 ngày như hiện nay. Đồng thời， cần sớm thay thế Nghị định 24/2012 bằng một khung pháp lý mới phù hợp với thực tiễn， trong đó cho phép các tổ chức tín dụng linh hoạt hơn trong giao dịch vàng miếng và ngoại tệ. Nếu không， khoảng cách giữa tỷ giá chính thức và chợ đen sẽ tiếp tục nới rộng， gây bất ổn cho môi trường kinh doanh.