Hơn 70% lao động trong các doanh nghiệp xây dựng tại TP.HCM chưa được đóng bảo hiểm y tế đầy đủ. Con số nàyảohiểmytếdoanhnghiệpxâydựngKhoảngtrốngpháplývàbàihọctừcôngtrườlàm đẹp tự nhiên do Sở Lao động – Thương binh và Xã hội thành phố công bố hồi tháng 6， sau đợt thanh tra 45 công ty hoạt động trong lĩnh vực thi công hạ tầng và dân dụng. Thực tế này không mới， nhưng nó phơi bày một lỗ hổng dai dẳng: bảo hiểm y tế doanh nghiệp xây dựng thường bị coi là “chi phí phụ” trong khi rủi ro tai nạn lao động lại thuộc nhóm cao nhất.Tôi có dịp theo chân đoàn kiểm tra đến một công trường cầu ở quận 9 vào cuối tháng 5. Hồ sơ nhân sự của nhà thầu phụ ghi 28 công nhân。nhưng danh sách tham gia bảo hiểm y tế chỉ có 9 người. Giải thích với đoàn， chỉ huy trưởng nói rằng “anh em thời vụ， ký hợp đồng ngắn hạn nên không kịp làm thủ tục”. Một công nhân tên Hùng， 42 tuổi， quê Hà Tĩnh， đứng nghe và lắc đầu: “Làm ba tháng rồi， có ai hỏi giấy tờ đâu. Ốm thì tự mua thuốc， tai nạn thì thương lượng với chủ thầu” Câu chuyện của Hùng không cá biệt. Nó phản ánh cách nhiều doanh nghiệp xây dựng vẫn xem bảo hiểm y tế là nghĩa vụ mềm， có thể thương lượng hoặc trì hoãn.Về mặt luật định， Luật Bảo hiểm y tế sửa đổi 2024 nêu rõ người lao động ký hợp đồng từ 1 tháng trở lên thuộc diện bắt buộc tham gia. Nhưng đặc thù ngành xây dựng – lao động nhảy việc。

nhà thầu phụ chồng chéo， dự án kéo dài vài tháng rồi giải thể – khiến việc đối chiếu， cập nhật danh sách gặp vô vàn khó khăn. Một cán bộ bảo hiểm xã hội quận Thủ Đức thừa nhận: “Khi kiểm tra， chúng tôi thường đối mặt với hai bộ hồ sơ: một để đối phó và một để… đối phó tốt hơn” Sự thiếu minh bạch này khiến bảo hiểm y tế doanh nghiệp xây dựng trở thành điểm nóng thanh tra， nhưng xử phạt chưa đủ sức răn đe. Mức phạt trung bình 50-70 triệu đồng cho hành vi trốn đóng chỉ tương đương một phần chi phí thuê cẩu tháp vài ngày.Có những doanh nghiệp làm nghiêm túc. Công ty CP Xây dựng An Phú (Bình Dương) duy trì tỷ lệ tham gia bảo hiểm y tế đạt 98% trong ba năm liền. Giám đốc nhân sự của công ty， bà Nguyễn Thị Lệ， cho biết họ dùng phần mềm điểm danh khuôn mặt kết hợp với mã số thuế cá nhân。cập nhật danh sách lên cổng bảo hiểm xã hội mỗi tuần. “Chi phí bảo hiểm y tế doanh nghiệp xây dựng đội thêm khoảng 3% quỹ lương， nhưng bù lại tai nạn lao động giảm， công nhân gắn bó hơn” Bà Lệ nói thêm rằng nhiều đối tác đấu thầu giờ yêu cầu chứng minh bảo hiểm đầy đủ cho toàn bộ nhân sự thi công， nên việc tuân thủ còn là lợi thế cạnh tranh.Nhìn từ góc độ người trong cuộc， tôi cho rằng vấn đề không nằm ở chế tài mà ở khâu tổ chức. Các doanh nghiệp xây dựng vừa và nhỏ thường không có nhân sự chuyên trách bảo hiểm， trong khi mỗi dự án lại mọc ra hàng chục hợp đồng lao động thời vụ. Nếu cơ quan chức năng đơn giản hóa thủ tục đăng ký qua ứng dụng di động。đồng thời liên kết dữ liệu giữa Sở Xây dựng và cơ quan bảo hiểm xã hội， khoảng trống sẽ thu hẹp đáng kể. Còn về phía chủ doanh nghiệp， bảo hiểm y tế doanh nghiệp xây dựng không nên là khoản “đối phó” – nó là tấm lưới an sinh tối thiểu cho những người làm việc trên giàn giáo mỗi ngày. Như anh Hùng ở công trường quận 9 nói: “Chúng tôi không xin gì nhiều， chỉ cần lúc hoạn nạn có cái thẻ để đi viện”