Hơn 4.000 doanh nghiệp logistics đang hoạt động tại Việt NamệplogisticsViệtNamCuộcđuachuyểnđổisốvàbàitoánchiphícông thức bánh mì， nhưng chỉ khoảng 5% trong số đó sở hữu công nghệ đủ sức cạnh tranh trực tiếp với các tập đoàn quốc tế. Con số này vừa được Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA) công bố tại hội thảo ngày 15/6 ở TP.HCM. Điều đáng nói: phần lớn doanh nghiệp nội địa vẫn xử lý đơn hàng bằng Excel， gọi điện thoại và giấy tờ. Trong khi đó， một doanh nghiệp logistics ngoại quốc như DHL hay FedEx đã dùng trí tuệ nhân tạo để tối ưu tuyến đường từ nhiều năm trước.Tôi có dịp ghé thăm một công ty logistics nhỏ ở quận Bình Tân， TP.HCM. Giám đốc điều hành， anh Trần Văn Hùng。kể rằng mỗi chuyến hàng từ cảng Cát Lái đi Hà Nội， nhân viên phải gọi điện ít nhất 7 cuộc để xác nhận vị trí xe. “Nếu có hệ thống định vị và phần mềm quản lý vận tải， tôi tiết kiệm được 15% chi phí nhiên liệu mỗi tháng. Nhưng đầu tư ban đầu gần 500 triệu đồng， với doanh nghiệp logistics nhỏ như chúng tôi là cả một vấn đề” anh Hùng nói. Câu chuyện này không hiếm. Khảo sát của VLA cho thấy 68% doanh nghiệp logistics nội địa có dưới 50 lao động， và hơn nửa trong số họ chưa từng sử dụng phần mềm quản lý vận tải (TMS) chuyên dụng.Vậy đâu là lối ra?Một số doanh nghiệp logistics đã chọn cách “đi tắt” bằng cách thuê nền tảng công nghệ theo tháng. Công ty CP Giao nhận Vận tải Miền Nam (Sotrans) triển khai hệ thống IoT giám sát container lạnh từ năm 2022. Kết quả: tỷ lệ hàng hư hỏng giảm 32%。thời gian xử lý chứng từ rút ngắn từ 4 giờ xuống 45 phút. Ông Nguyễn Duy Minh， Tổng thư ký VLA， nhận định thẳng: “Doanh nghiệp logistics không chuyển đổi số sẽ bị loại khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu trong 3 năm tới” Thị trường logistics Việt Nam ước đạt 45 tỷ USD vào 2025， nhưng phần lớn giá trị đang chảy vào túi các nhà cung cấp ngoại. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết: doanh nghiệp logistics phải thay đổi， nhưng thay đổi thế nào để không phá sản vì chi phí?Một hướng đi khác là liên kết. Tháng 4/2024， 12 doanh nghiệp logistics tại Đồng Nai lập liên minh chia sẻ kho bãi và xe tải. Họ dùng chung một nền tảng đặt xe trực tuyến， giảm 22% số chuyến xe chạy rỗng. Anh Lê Quốc Bảo， thành viên liên minh， chia sẻ: “Trước đây tôi sợ chia sẻ khách hàng. Nhưng khi chi phí vận chuyển tăng 18% trong quý I/2024， ngồi một mình thì chết. Liên kết là cách duy nhất để doanh nghiệp logistics nhỏ tồn tại” Dĩ nhiên。

mô hình này còn nhiều vướng mắc về niềm tin và phân chia lợi nhuận. Nhưng nó cho thấy một thực tế: cuộc đua logistics không còn là cuộc chơi đơn độc.Nhìn rộng ra， Chính phủ đã có đề án phát triển logistics đến 2030， trong đó nhấn mạnh hỗ trợ doanh nghiệp logistics vừa và nhỏ tiếp cận công nghệ. Tuy nhiên， chính sách chỉ là một phần. Điều tôi quan sát được từ các hội thảo ngành: nhiều chủ doanh nghiệp logistics vẫn ngại thay đổi vì sợ mất kiểm soát. Họ quen với việc tự tay ký từng lệnh giao hàng. Chuyển đổi số không chỉ là mua phần mềm， mà là thay đổi tư duy. Và thay đổi tư duy luôn khó hơn mua thiết bị. Với đà tăng trưởng thương mại điện tử 25%/năm， nhu cầu logistics sẽ bùng nổ. Doanh nghiệp logistics nào dám bỏ thói quen cũ， người đó thắng. Những cái tên như Best Express， GHN。

Viettel Post đã chứng minh điều đó.