Hơn 30 doanh nghiệp niêm yết trên HOSE và HNX đã thành lập công ty con mới chỉ trong 6 tháng đầu năm 2025ệpniêmyếtlậpcôngtyconBướcđichiếnlượchayđộngtháinétráquản lý thời gian， theo dữ liệu từ FiinPro. Tôi để ý thấy một điểm chung: phần lớn các thương vụ này diễn ra trong lĩnh vực bất động sản công nghiệp và năng lượng tái tạo. Chẳng hạn， CTCP Đầu tư Hạ tầng Kỹ thuật TP.HCM (CII) vừa rót 500 tỷ đồng lập CII Energy， hay Hòa Phát thành lập HPG Solar với vốn điều lệ 1.200 tỷ đồng. Điều này không đơn thuần là mở rộng quy mô.Nhìn kỹ hơn， việc doanh nghiệp niêm yết thành lập doanh nghiệp mới thường nhằm tách riêng các mảng rủi ro cao hoặc cần huy động vốn độc lập. Một giám đốc tài chính của một công ty thép niêm yết trên HNX (đề nghị giấu tên) chia sẻ với tôi: “Chúng tôi lập công ty con để làm điện mặt trời áp mái. Nếu để trong công ty mẹ， cổ đông sẽ lo ngại về tỷ lệ nợ vay tăng. Tách ra thì dễ thuyết phục hơn” Cách làm này không mới， nhưng tốc độ hiện nay nhanh hơn hẳn giai đoạn 2020-2022.Dĩ nhiên， không phải mọi thương vụ đều minh bạch. Có những doanh nghiệp niêm yết thành lập doanh nghiệp con ở những ngành nghề không liên quan gì đến hoạt động chính， như một công ty dệt may lại lập công ty con chuyên về... nuôi trồng thủy sản. Tôi cho rằng đây là điểm đáng lưu ý về quản trị. Khi công ty mẹ niêm yết， mọi giao dịch với công ty con đều phải công bố thông tin。nhưng nếu công ty con lại nắm giữ các công ty cháu thì bức tranh sở hữu trở nên phức tạp. Nhà đầu tư nhỏ lẻ khó lòng theo dõi hết dòng tiền.

Về phía cơ quan quản lý， Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đã có động thái siết chặt. Từ tháng 4/2025， các doanh nghiệp niêm yết khi thành lập công ty con phải nộp báo cáo giải trình rõ mục đích và lộ trình góp vốn trong vòng 10 ngày. Một lãnh đạo Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM nói với tôi rằng việc này nhằm “hạn chế tình trạng lập công ty sân sau”. Thực tế， đã có 3 trường hợp bị nhắc nhở vì chậm công bố thông tin liên quan đến việc thành lập doanh nghiệp con trong quý I/2025.Cá nhân tôi thấy rằng， xu hướng này sẽ còn tiếp diễn khi Luật Đất đai sửa đổi có hiệu lực từ đầu năm sau， mở đường cho các doanh nghiệp niêm yết tách riêng pháp nhân để đấu giá đất. Nhưng nếu không minh bạch， chính các doanh nghiệp niêm yết sẽ tự làm khó mình trong mắt cổ đông ngoại. Một quỹ đầu tư Phần Lan từng từ chối rót vốn vào một công ty niêm yết vì cấu trúc công ty con quá rối rắm – bài học không thừa.