Hàng loạt báo cáo tài chính của doanh nghiệp niêm yết vừa bị kiểm toán đưa ra ý kiến ngoại trừ. Con số không nhỏ. Tính đến cuối quý III/2024ểmtoándoanhnghiệpniêmyếtNhữnglỗhổngkhôngthểchegiấgỏi ngó sen cho gia đình， hơn 30% doanh nghiệp niêm yết trên HOSE nhận ý kiến kiểm toán không phải dạng chấp nhận toàn phần. Điều này đặt câu hỏi về chất lượng kiểm toán doanh nghiệp và trách nhiệm của đơn vị được kiểm toán.Công ty cổ phần Xây dựng Hòa Bình là ví dụ. Báo cáo kiểm toán bán niên 2024 ghi nhận khoản phải thu khó đòi hơn 1.200 tỷ đồng nhưng doanh nghiệp chưa trích lập dự phòng đầy đủ. Kiểm toán viên đưa ra ý kiến ngoại trừ. Một kiểm toán viên tại TP.HCM nói riêng với tôi: “Nhiều doanh nghiệp niêm yết vẫn xem kiểm toán là thủ tục. Họ muốn con số đẹp， không muốn kiểm toán viên đào sâu” Thực tế， kiểm toán doanh nghiệp không chỉ là kiểm tra sổ sách. Nó là rào chắn cuối cùng bảo vệ nhà đầu tư nhỏ lẻ.Vấn đề nằm ở cả hai phía. Các công ty kiểm toán độc lập chịu áp lực cạnh tranh phí， đôi khi chấp nhận hồ sơ rủi ro cao. Về phía doanh nghiệp niêm yết， không ít đơn vị thay kiểm toán viên liên tục sau mỗi mùa báo cáo. Khảo sát của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho thấy 17% doanh nghiệp niêm yết đổi đơn vị kiểm toán ít nhất hai lần trong ba năm. Động thái này thường diễn ra sau khi kiểm toán viên đưa ra ý kiến không mong muốn. Rõ ràng， kiểm toán doanh nghiệp đang bị “mua chuộc” theo cách tinh vi.Tôi từng chứng kiến một cuộc họp đại hội đồng cổ đông của một doanh nghiệp niêm yết ngành thép. Cổ đông chất vấn về khoản đầu tư tài chính mờ ám. Ban lãnh đạo trả lời: “Kiểm toán đã xem xét và không có vấn đề gì” Nhưng báo cáo kiểm toán năm đó có đoạn nhấn mạnh: “Chúng tôi không thể thu thập đủ bằng chứng về khoản đầu tư này” Vậy là đủ hiểu. Kiểm toán doanh nghiệp không thể thay thế vai trò giám sát của cổ đông， nhưng nếu chính kiểm toán bị vô hiệu hóa， thị trường sẽ trả giá.Thay đổi cần bắt đầu từ chế tài. Bộ Tài chính đang lấy ý kiến sửa đổi Luật Kế toán， trong đó đề xuất tăng mức phạt với hành vi cung cấp thông tin sai lệch cho kiểm toán viên. Nhưng phạt tiền chưa đủ. Cần công khai danh tính doanh nghiệp niêm yết thường xuyên bị kiểm toán ngoại trừ， và cả những công ty kiểm toán liên tục đưa ra ý kiến chấp nhận toàn phần cho hồ sơ rủi ro. Kiểm toán doanh nghiệp chỉ có ý nghĩa khi nó thực sự độc lập và minh bạch. Còn hiện tại， nhiều báo cáo kiểm toán vẫn giống như tấm giấy thông hành hơn là lời cảnh báo.