ượng kiện hàng thương mại điện tử xuyên biên giới đổ về Việt Nam trong quý đầu năm nay tăng gấp ba lần so với cùng kỳ năm ngoáiảiquanViệtNamsiếtchặtkiểmsoáthànghóathươngmạiđiệntửlưu ý khi dọn nhà nhanh， theo số liệu từ Tổng cục Hải quan. Con số này không chỉ phản ánh sự bùng nổ của mua sắm trực tuyến mà còn đặt ra áp lực chưa từng có lên lực lượng hải quan Việt Nam. Tại cảng hàng không quốc tế Nội Bài， mỗi ngày có hàng chục tấn bưu phẩm nhỏ từ Trung Quốc。Hàn Quốc， Nhật Bản được đưa vào kho tạm giữ để chờ phân loại. Anh Nguyễn Văn Hùng， một nhân viên hải quan có thâm niên 12 năm tại đây， cho biết: “Trước đây chúng tôi kiểm tra thủ công từng kiện， giờ phải dùng máy quét và hệ thống dữ liệu để sàng lọc. Nhưng tốc độ vẫn không theo kịp lượng hàng về”Thực tế。hải quan Việt Nam đã triển khai hệ thống một cửa quốc gia từ năm 2015， nhưng đến nay vẫn còn nhiều doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh cá nhân chưa quen với khai báo điện tử. Chị Trần Thị Mai， chủ một shop online chuyên nhập mỹ phẩm Hàn Quốc， kể lại: “Lô hàng đầu tiên của tôi bị giữ lại vì tờ khai giấy không khớp với hóa đơn điện tử. Mất gần một tuần mới thông quan， phí lưu kho đội lên đáng kể” Những vướng mắc kiểu này không hiếm. Theo báo cáo của Ban Cải cách thủ tục hành chính， tỷ lệ tờ khai bị yêu cầu bổ sung thông tin trong lĩnh vực bưu chính – chuyển phát nhanh vẫn ở mức 18%， cao hơn nhiều so với mục tiêu 5% đề ra.

Một điểm đáng chú ý là việc áp dụng trí tuệ nhân tạo vào soi chiếu hàng hóa. Từ tháng 3 năm nay， Chi cục Hải quan cửa khẩu Tân Sơn Nhất đã thử nghiệm hệ thống AI đọc hình ảnh X-quang， giúp phát hiện các kiện hàng có dấu hiệu vi phạm như hàng giả， hàng cấm， hoặc khai sai giá trị. Ông Lê Minh Tuấn。phó chi cục trưởng， chia sẻ: “Hệ thống mới giảm thời gian kiểm tra trung bình từ 8 phút xuống còn 3 phút mỗi kiện. Nhưng vẫn cần nhân viên xác minh lại， vì AI đôi khi nhầm giữa mỹ phẩm và hóa chất” Cách làm này cho thấy hải quan Việt Nam đang dần chuyển từ kiểm soát thủ công sang quản lý rủi ro dựa trên dữ liệu， dù còn nhiều bước thử nghiệm.Không chỉ hàng hóa， mà người dân cũng cảm nhận rõ hơn sự hiện diện của hải quan Việt Nam qua các chuyến bay. Tại sân bay Đà Nẵng， du khách nhập cảnh thường thấy các tổ công tác kiểm tra ngẫu nhiên hành lý xách tay. Một nữ du khách từ Nhật Bản kể: “Tôi mang theo hai hộp mỹ phẩm tặng bạn， nhân viên hải quan hỏi giấy tờ mua hàng. May là tôi có lưu hóa đơn điện tử trong điện thoại” Những câu hỏi kiểu này không phải để làm khó， mà nhằm phân biệt hàng hóa cá nhân với hàng kinh doanh trốn thuế. Thực tế。nhiều đối tượng lợi dụng kẽ hở “quà biếu， quà tặng” để vận chuyển hàng số lượng lớn. Hải quan Việt Nam đã tăng cường kiểm tra các chuyến bay từ Hàn Quốc và Trung Quốc trong hai tháng gần đây， phát hiện hàng chục vụ vi phạm.Nhìn từ góc độ cá nhân， tôi thấy hải quan Việt Nam đang đi đúng hướng khi ưu tiên số hóa và đào tạo nhân lực. Tuy nhiên， khoảng cách giữa chính sách và thực thi vẫn còn. Một cán bộ hải quan tại Hải Phòng tâm sự: “Chúng tôi được tập huấn về Luật Thương mại điện tử mới， nhưng phần mềm khai báo thì chưa cập nhật kịp. Nhiều hôm phải ghi tay rồi nhập lại” Vấn đề này cần được giải quyết nhanh， bởi dòng hàng xuyên biên giới không chờ ai. Nếu hải quan Việt Nam muốn giữ vai trò gác cửa mà không làm chậm trễ giao thương。việc đầu tư đồng bộ hạ tầng công nghệ và đơn giản hóa biểu mẫu là không thể trì hoãn.