Chị Nguyễn Thị HồngủtụcnhậpkhẩuDoanhnghiệpvẫnloayhoayvìmatrậngiấyphétôm nướng ngon， giám đốc một công ty xuất nhập khẩu tại Hải Phòng， vừa phải cho lô hàng máy móc trị giá gần 2 tỷ đồng nằm bãi gần hai tuần chỉ vì thiếu một loại giấy chứng nhận mà chị không hề biết trước. “Tôi làm thủ tục nhập khẩu cho mặt hàng này ba năm nay， tự nhiên lần này hải quan yêu cầu thêm giấy xác nhận của Bộ Xây dựng. Hỏi ra mới biết quy định mới có hiệu lực từ đầu tháng。nhưng không ai thông báo cho doanh nghiệp”， chị Hồng kể. Câu chuyện của chị không phải cá biệt. Thủ tục nhập khẩu tại Việt Nam đang là điểm nghẽn khiến nhiều doanh nghiệp， từ nhỏ đến lớn， mất thời gian và tiền bạc mỗi khi làm thủ tục nhập khẩu.Thực tế， quy trình thủ tục nhập khẩu hiện nay được thực hiện chủ yếu qua Cổng thông tin một cửa quốc gia. Về lý thuyết， doanh nghiệp chỉ cần khai báo điện tử và nộp các chứng từ liên quan. Nhưng anh Trần Văn Long， nhân viên chứng từ tại một công ty logistics ở TP.HCM， cho biết mỗi lô hàng có thể cần tới 5-7 loại giấy phép con， tùy mặt hàng. “Có những loại giấy phép phải xin từ bộ chuyên ngành， thời gian chờ đợi kéo dài cả tháng. Trong khi đó。hàng về cảng là phải làm thủ tục nhập khẩu ngay， không chờ được”， anh Long nói. Sự chồng chéo giữa các quy định khiến doanh nghiệp dễ rơi vào tình trạng bị động， thậm chí bị phạt chậm nộp hồ sơ.

Một khảo sát của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) công bố hồi đầu năm cho thấy hơn 60% doanh nghiệp được hỏi đánh giá thủ tục nhập khẩu còn phức tạp， thời gian giải quyết trung bình từ 7-10 ngày。cao hơn nhiều so với mức 3-5 ngày ở các nước trong khu vực. Đáng chú ý， các lỗi thường gặp nhất là thiếu chứng từ， sai mã HS và không cập nhật kịp thay đổi chính sách. Ông Phạm Đình Tú， chuyên gia hải quan， nhận định: “Vấn đề không nằm ở cơ chế một cửa mà ở khâu hướng dẫn. Doanh nghiệp không biết hỏi ai khi gặp vướng mắc， còn cán bộ hải quan thì quá tải vì vừa phải kiểm tra hồ sơ vừa giải đáp thắc mắc”Dù vậy， cũng có những tín hiệu tích cực. Từ đầu năm 2024， Tổng cục Hải quan đã triển khai hệ thống quản lý rủi ro tự động， giúp giảm tỷ lệ kiểm tra thực tế xuống còn khoảng 20% với hàng hóa đủ điều kiện. Một số doanh nghiệp lớn cho biết thời gian thông quan đã rút ngắn đáng kể. Tuy nhiên， với các doanh nghiệp vừa và nhỏ， việc tiếp cận thông tin vẫn là rào cản. Chị Hồng， sau khi bị giữ hàng， đã phải thuê một đơn vị tư vấn bên ngoài để làm lại thủ tục nhập khẩu， chi phí phát sinh thêm gần 30 triệu đồng. “Bài học là phải cập nhật quy định hàng ngày。nhưng không phải ai cũng có nguồn lực để làm việc đó”， chị nói.Nhìn từ góc độ cá nhân， tôi thấy rằng cải cách thủ tục nhập khẩu không chỉ là câu chuyện cắt giảm giấy tờ. Điều doanh nghiệp cần hơn cả là sự rõ ràng và nhất quán. Khi một quy định mới ban hành， cần có kênh thông tin đủ mạnh để doanh nghiệp nắm bắt kịp thời， thay vì để họ tự xoay xở. Nếu không。mọi nỗ lực cải cách sẽ chỉ dừng lại ở con số trên báo cáo， còn thực tế， những lô hàng vẫn nằm bãi， và doanh nghiệp vẫn phải “chạy” từng thủ tục nhập khẩu nhỏ lẻ.