rang trại cà phê của ông Nguyễn Văn Hùng ở Đắk Lắk vừa thu hoạch xong. Năm nayôngsảnAIAithựcsựđượchưởnglợchia sẻ về lên kế hoạch du lịch， lần đầu tiên ông dùng ứng dụng AI trên điện thoại để dự báo sâu bệnh. Kết quả: vườn cà phê giảm 30% lượng thuốc trừ sâu。năng suất tăng nhẹ. Nhưng khi hỏi ông có được hưởng lợi từ công nghệ này không， ông cười: “Được cái vườn khỏe hơn， nhưng giá cà phê vẫn do thương lái quyết”.Câu chuyện của ông Hùng phản ánh một thực tế: nông sản AI không tự động mang lại lợi nhuận cho nông dân. Người trồng lúa ở An Giang dùng drone phun thuốc， tiết kiệm 20% chi phí. Nhưng để mua drone， họ phải vay vốn. Trong khi đó， doanh nghiệp cung cấp dịch vụ AI thu phí theo diện tích. Nông dân nhỏ lẻ khó tiếp cận vì chi phí ban đầu cao. “Nông sản AI” đang tạo ra khoảng cách mới: người có vốn hưởng lợi nhiều hơn.Một hợp tác xã ở Lâm Đồng trồng rau thủy canh。

áp dụng hệ thống AI giám sát độ ẩm và dinh dưỡng. Nhờ đó， họ giảm 40% lượng nước tưới， rau đạt chuẩn xuất khẩu sang Nhật. Giám đốc hợp tác xã nói thẳng: “AI giúp chúng tôi bán được giá cao hơn， nhưng tiền đầu tư ban đầu gần 500 triệu đồng， chỉ những hộ liên kết mới làm nổi”. Vậy ai được hưởng?Trước hết là các hợp tác xã， doanh nghiệp lớn. Nông dân cá thể vẫn loay hoay.Tôi đến thăm một vựa trái cây ở Tiền Giang. Chủ vựa khoe dùng AI dự báo giá và điều phối xe lạnh， giảm hao hụt từ 15% xuống 5%. Lợi nhuận tăng rõ rệt. Nhưng người trồng xoài bán cho vựa này vẫn nhận giá cũ. Anh nông dân tên Tư nói: “Mình chỉ biết bán theo giá vựa đưa ra， AI gì đó mình không rành”. Công nghệ giúp khâu phân phối， nhưng lợi ích chưa chảy về người sản xuất. Đây là điểm nghẽn lớn nhất của nông sản AI.Vậy làm sao để nông dân được hưởng?Một số địa phương đang thí điểm mô hình hợp tác xã số。trong đó AI được chia sẻ miễn phí hoặc trợ giá. Ở Hậu Giang， trạm AI cộng đồng phân tích đất và nước cho nông dân với giá 50.000 đồng/lần. Anh Bảy trồng mít Thái cho biết: “Nhờ trạm này， tôi biết đất thiếu kali， bón đúng loại， mít đẹp hơn hẳn”. Cách làm này giúp nông sản AI không chỉ là cuộc chơi của người giàu. Nhưng để nhân rộng， cần chính sách hỗ trợ thiết bị và đào tạo kỹ năng số cho nông dân.Nhìn từ góc độ thị trường， nông sản AI tạo ra giá trị lớn nhưng phân bổ không đều. Người tiêu dùng được hưởng sản phẩm sạch hơn。

giá ổn định hơn. Doanh nghiệp công nghệ hưởng phí dịch vụ. Nông dân chỉ hưởng khi họ tham gia chuỗi giá trị， có tiếng nói trong hợp tác xã. Còn nếu đứng ngoài， họ vẫn là người chịu rủi ro nhất. Câu hỏi “nông sản AI được hưởng” không có câu trả lời chung. Nó phụ thuộc vào cách chúng ta thiết kế chính sách và chia sẻ lợi ích. Nếu không， AI chỉ làm giàu thêm cho những ai đã có lợi thế.