Hàng loạt doanh nghiệp Việt Nam đang loay hoay với câu hỏi: đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) thì ai phải trả tiềnôngnghệdoanhnghiệpAIAiphảiđóbún chả giá bao nhiêu?Thực tế， không có câu trả lời chung. Tại một công ty logistics ở TP.HCM， ban giám đốc quyết định trích 15% lợi nhuận ròng để mua giải pháp AI dự báo nhu cầu vận chuyển. Giám đốc tài chính của họ， chị Nguyễn Thị Hồng， nói thẳng: "Chúng tôi không thể bắt nhân viên tự túc học AI。cũng không thể đợi ngân sách nhà nước. Doanh nghiệp phải tự thân vận động."

Vậy ai thực sự phải đóng tiền cho công nghệ doanh nghiệp AI?Trước hết， chủ doanh nghiệp và ban điều hành. Họ là những người ra quyết định đầu tư， nhưng cũng là người hưởng lợi lớn nhất từ hiệu quả vận hành. Một khảo sát nội bộ của hiệp hội doanh nghiệp nhỏ và vừa cho thấy 62% giám đốc điều hành thừa nhận họ chưa dành đủ ngân sách cho AI， trong khi 78% nhân viên mong muốn được đào tạo bài bản. Khoảng trống này chính là lý do nhiều dự án AI thất bại ngay từ giai đoạn thí điểm.Nhân viên cũng không đứng ngoài cuộc. Họ phải đóng góp thời gian， công sức học hỏi và thay đổi thói quen làm việc. Nhưng đừng nhầm lẫn: chi phí tài chính trực tiếp thường do doanh nghiệp gánh. Tại một chuỗi bán lẻ ở Hà Nội， mỗi tháng công ty chi 40 triệu đồng cho thuê phần mềm AI phân tích hành vi khách hàng. Số tiền này không hề nhỏ， nhưng bù lại。tỷ lệ chốt đơn tăng 18% sau ba tháng. Người phụ trách dự án， anh Trần Văn Minh， chia sẻ: "Chúng tôi phải thuyết phục từng phòng ban rằng AI không phải trò chơi của riêng phòng IT. Ai dùng thì người đó cũng phải đóng góp ý kiến và thời gian."Có một góc nhìn khác: nhà cung cấp giải pháp AI cũng phải chia sẻ trách nhiệm. Họ không thể bán phần mềm rồi phủi tay. Hợp đồng hiện nay thường đi kèm điều khoản hỗ trợ đào tạo và tinh chỉnh mô hình trong 6-12 tháng. Một số công ty công nghệ tại Việt Nam đã chuyển sang mô hình "trả tiền theo kết quả"， tức là doanh nghiệp chỉ thanh toán đầy đủ khi AI thực sự tạo ra giá trị đo lường được. Đây là cách phân bổ rủi ro hợp lý hơn， nhưng cũng đòi hỏi cả hai bên phải minh bạch dữ liệu và mục tiêu.Cuối cùng， đừng quên yếu tố nhà nước. Chính phủ có thể đóng vai trò hỗ trợ qua các quỹ đổi mới sáng tạo， ưu đãi thuế cho doanh nghiệp đầu tư vào AI。hoặc xây dựng hạ tầng dữ liệu dùng chung. Nhưng kinh nghiệm từ các nước cho thấy: doanh nghiệp không nên chờ đợi. Công nghệ doanh nghiệp AI là khoản đầu tư có tính cạnh tranh， ai chậm chân người đó mất lợi thế. Câu hỏi "ai phải đóng" vì thế không còn là trách nhiệm của riêng ai， mà là sự chia sẻ có tính toán giữa chủ doanh nghiệp， người lao động， đối tác công nghệ và nhà nước. Đừng để đến khi đối thủ đã triển khai AI xong xuôi rồi mới ngồi bàn xem ai trả tiền.