Giá xăng RON 95 trong nước vừa được điều chỉnh tăng gần 700 đồng/lít vào chiều 21/3áxănghômnayVìsaotăngsốcdùgiádầuthếgiớilaodốchia sẻ về trang trí nhà cửa， lên mức 23.860 đồng/lít. Con số này khiến nhiều người đang theo dõi bảng giá dầu Brent trên điện thoại phải giật mình: dầu thế giới đang quanh 82 USD/thùng， giảm gần 5% so với kỳ điều hành trước. Vậy tại sao giá xăng lại tăng?Câu hỏi tưởng đơn giản nhưng ẩn sau đó là cả một cơ chế vận hành không hề dễ giải thích.Liên Bộ Công Thương – Tài chính giải thích giá xăng tăng do thuế bảo vệ môi trường và các khoản trích lập Quỹ Bình ổn giá (BOG) được điều chỉnh. Cụ thể， mức trích lập BOG với xăng RON 95 tăng thêm 500 đồng/lít so với kỳ trước， trong khi chi sử dụng quỹ bằng 0. Đây là lý do chính khiến giá bán lẻ “ngược dòng” giá dầu thô. Một cán bộ phòng kinh doanh xăng dầu tại Hà Nội nói với tôi: “Nhiều khách hỏi sao dầu giảm mà xăng tăng， chúng tôi chỉ biết chỉ vào bảng giá và nói ‘do quỹ bình ổn’”.

Thực tế， giá xăng giải thích không chỉ nằm ở một con số. Chu kỳ điều hành 10 ngày một lần khiến giá bán lẻ phản ánh giá dầu của kỳ trước， không phải giá dầu ngay lúc điều chỉnh. Nếu giá dầu thế giới giảm mạnh trong 10 ngày qua， giá xăng có thể vẫn tăng vì kỳ trước đó dầu đã tăng. Ví dụ。từ ngày 11/3 đến 20/3， dầu Brent tăng từ 80 lên 86 USD/thùng， rồi chỉ giảm nhẹ vào ngày 21/3 – đúng ngày điều chỉnh. Cơ chế này giống như nhìn gương chiếu hậu: bạn thấy giá dầu hiện tại， nhưng cơ quan điều hành lại dựa vào dữ liệu của 10 ngày trước.Một yếu tố khác ít được nhắc đến là tỷ giá. Giá xăng nhập khẩu được tính bằng USD， nên khi VND mất giá so với USD， giá xăng trong nước sẽ đội lên dù giá dầu không đổi. Tuần qua， tỷ giá trung tâm tăng 0，3%， đủ để cộng thêm vài trăm đồng mỗi lít. Tôi đã thử tính: với mức tiêu thụ 2 lít/ngày， mỗi tháng một người đi xe máy tốn thêm khoảng 40.000 đồng – không lớn， nhưng với hàng triệu người， đó là con số đáng kể. Chị Lan， bán hàng nước ở quận 3， TP.HCM， than: “Xăng tăng hoài。tô phở cũng phải tăng 5.000 đồng， khách kêu quá”.Vậy câu trả lời cho “giá xăng giải thích” là gì?Không có một lý do duy nhất. Đó là sự cộng hưởng của quỹ bình ổn， chu kỳ điều hành。

tỷ giá và cả yếu tố tâm lý từ các cây xăng. Điều đáng nói: khi giá xăng tăng， người tiêu dùng thường chỉ nhìn thấy con số cuối cùng， còn cơ chế đằng sau thì mờ mịt. Có lẽ vì thế mà mỗi lần điều chỉnh， câu hỏi “tại sao” lại xuất hiện， và câu trả lời vẫn thường bị gói gọn trong hai chữ “theo quy định”.