Chuyến đi về miền Tây tháng trước để lại trong tôi nhiều trăn trở. Ngồi giữa vựa thanh long ruột đỏ của anh Tư ở Chợ GạoôngsảncónênkhôngGócnhìntừmộtchuyếnđithựctếbánh mì được yêu thích， Tiền Giang， tôi nghe anh kể: “Giá thu mua tại vườn chỉ 8.000 đồng/kg， trong khi ngoài chợ thành phố người tiêu dùng mua 25.000 đồng/kg. Vậy tiền chênh lệch đi đâu”. Câu hỏi ấy cứ lặp đi lặp lại trong đầu tôi suốt hành trình. Và nó cũng chính là lý do tôi muốn mổ xẻ câu hỏi: nông sản có nên không?– không phải theo kiểu hô hào。mà bằng những quan sát cụ thể.Thực tế。nông sản Việt Nam đang đối mặt với nghịch lý lớn. Theo số liệu từ Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn， năm 2023 cả nước có hơn 1，2 triệu ha cây ăn trái， sản lượng gần 13 triệu tấn. Nhưng chỉ khoảng 20% trong số đó được chế biến hoặc xuất khẩu chính ngạch. Phần lớn còn lại tiêu thụ nội địa qua kênh truyền thống， với giá bấp bênh. Tôi từng chứng kiến cảnh thương lái ép giá vải thiều ở Bắc Giang: 5.000 đồng/kg ngay tại vườn， trong khi một tuần sau， đĩa vải ấy bán ở Hà Nội với giá 40.000 đồng/kg. Nông dân không có tiếng nói. Vậy nông sản có nên không?Nếu chỉ trông vào kênh phân phối cũ， câu trả lời là không – nông dân thiệt đơn thiệt kép.Nhưng câu chuyện không dừng ở đó. Tôi ghé thăm hợp tác xã nông sản sạch ở Đơn Dương， Lâm Đồng. Chị Hoa， giám đốc hợp tác xã， khoe: “Nhờ bán qua kênh online và liên kết với chuỗi cửa hàng thực phẩm sạch， giá cà rốt của chúng tôi ổn định ở mức 15.000 đồng/kg quanh năm. Nông dân góp vốn， chia lợi nhuận theo tỷ lệ”. Mô hình này không mới， nhưng điều đáng nói là cách họ làm: minh bạch từ khâu giống。phân bón đến tem truy xuất. Người tiêu dùng sẵn sàng trả cao hơn 20-30% nếu biết rõ nguồn gốc. Nông sản có nên không?

Câu trả lời bắt đầu nghiêng về “có” – nhưng phải là nông sản có câu chuyện， có chứng nhận， chứ không phải bán thô.Một góc nhìn khác đến từ anh Tuấn， chủ một chuỗi cửa hàng nông sản tại Đà Nẵng. Anh bảo: “Tôi nhập xoài cát Hòa Lộc trực tiếp từ hợp tác xã， bán giá 35.000 đồng/kg. Khách quen mua vì ngọt， thơm， không lo hóa chất. Nhưng để có nguồn ổn định， tôi phải ký hợp đồng bao tiêu cả vụ. Nhiều hộ không dám ký vì sợ ràng buộc”. Đây là điểm nghẽn lớn: tư duy sản xuất nhỏ lẻ， manh mún khiến nông sản khó nâng tầm. Nông sản có nên không?Về phía người mua。hoàn toàn nên – vì chất lượng và an toàn. Nhưng về phía người bán。cần từ bỏ lối bán chụp giật， chấp nhận liên kết dài hạn.Tôi không cho rằng mọi nông sản đều “nên” theo cùng một cách. Trái cây tươi nội địa có lợi thế về độ tươi， giá sau thu hoạch thấp hơn hàng nhập khẩu. Nhưng nếu so sánh một quả thanh long bón phân hóa học quá liều với quả thanh long VietGAP， người tiêu dùng ngày càng khó tính sẽ chọn loại thứ hai. Nông sản có nên không?

– câu hỏi ấy thực ra không dành cho người tiêu dùng， mà dành cho người sản xuất: có nên thay đổi cách làm， có nên minh bạch。có nên hợp tác?Chuyến đi của tôi khép lại bằng hình ảnh anh Tư ở Tiền Giang đang tập ký hợp đồng với một công ty xuất khẩu. Anh cười: “Làm ăn phải vậy chứ bán cho thương lái hoài， mình thiệt mà người mua cũng chẳng được gì”.