Khái niệm cổ đông không xuất hiện cùng lúc với thị trường chứng khoán Việt Nam. Thực tếổđôngápdụngtừkhinàoNhìnlạimốcthờigianvàthựctếtạiViệgiá nem chua hôm nay， thuật ngữ này chỉ thực sự phổ biến khi các công ty cổ phần bắt đầu mọc lên từ cuối thập niên 1980。sau Đổi mới. Trước đó， người dân quen với vai trò “người góp vốn” trong hợp tác xã， chứ chưa có khái niệm pháp lý rõ ràng về cổ đông. Vậy cổ đông áp dụng từ khi nào trong bối cảnh pháp lý Việt Nam?Câu trả lời không đơn giản là một ngày cụ thể， mà là một quá trình.Luật Công ty năm 1990 được xem là văn bản đầu tiên định hình công ty cổ phần và cổ đông. Điều 2 của luật này ghi nhận cổ đông là người sở hữu cổ phần. Nhưng phải đến Luật Doanh nghiệp 1999， rồi Luật Doanh nghiệp 2005， quyền và nghĩa vụ của cổ đông mới được quy định chi tiết. Các mốc này cho thấy cổ đông áp dụng từ khi nào phụ thuộc vào từng giai đoạn pháp lý. Thực tế。trước năm 2000， số lượng công ty cổ phần rất ít， nên cổ đông hầu như chỉ tồn tại trên giấy tờ.Tôi từng trò chuyện với một nhà đầu tư lâu năm ở TP.HCM. Ông kể rằng năm 2001， khi mua cổ phiếu của một công ty thủy sản， ông không hề biết mình có quyền biểu quyết tại đại hội cổ đông. Mọi thứ do ban lãnh đạo quyết. Mãi đến khi Luật Doanh nghiệp 2005 có hiệu lực。các quyền như triệu tập đại hội， đề cử thành viên hội đồng quản trị mới được thực thi nghiêm túc. Vậy nên， nếu hỏi cổ đông áp dụng từ khi nào trong thực tế， có lẽ phải tính từ sau năm 2006， khi thị trường chứng khoán bùng nổ và các công ty đại chúng phải tuân thủ luật.

Một cột mốc khác là Luật Chứng khoán 2006， chính thức hóa khái niệm cổ đông lớn， cổ đông nhỏ。và các ngưỡng sở hữu. Từ đây， cổ đông áp dụng từ khi nào không còn là câu hỏi lý thuyết. Các quy định về công bố thông tin， chào mua công khai， hay quyền ưu tiên mua cổ phần mới đều xoay quanh cổ đông. Đến Luật Doanh nghiệp 2014 và 2020， cụm từ “cổ đông” xuất hiện dày đặc， thậm chí có điều khoản riêng cho cổ đông sáng lập， cổ đông phổ thông， cổ đông ưu đãi.

Nhìn lại， cổ đông áp dụng từ khi nào không chỉ là mốc luật. Nó còn gắn với văn hóa quản trị doanh nghiệp. Nhiều công ty niêm yết hiện nay vẫn xem nhẹ tiếng nói cổ đông nhỏ. Các đại hội cổ đông thường diễn ra hình thức， ít tranh luận. Nhưng áp lực từ truyền thông và cơ quan quản lý đang thay đổi dần. Tôi cho rằng cổ đông thực sự được “áp dụng” – theo nghĩa quyền lực được tôn trọng – chỉ mới vài năm trở lại đây， khi các vụ việc như thoái vốn， thâu tóm。hay kiện tụng nội bộ nổ ra. Đó là lúc cổ đông không còn là danh xưng.