Giá điện bình quân ở Việt Nam vừa được điều chỉnh tăng 4ánănglượngvàcáchtínhGócnhìntừthịtrườngViệlàm bánh tại nhà。5% từ ngày 9/11/2023， lên mức 2.006，79 đồng/kWh. Con số này khiến không ít hộ gia đình và doanh nghiệp phải xem lại hóa đơn tiền điện hàng tháng. Nhưng ít ai để ý rằng， đằng sau mỗi kWh điện là một chuỗi tính toán phức tạp， từ chi phí sản xuất， truyền tải đến phân phối. Cách tính giá năng lượng không chỉ đơn thuần là cộng trừ các khoản chi phí， mà còn phản ánh cơ cấu nguồn điện， tỷ giá ngoại tệ và cả chính sách trợ giá của nhà nước.

Tôi có dịp trò chuyện với anh Tuấn， chủ một xưởng cơ khí nhỏ ở quận Bình Tân， TP.HCM. Anh cho biết， tiền điện mỗi tháng của xưởng dao động từ 15 đến 20 triệu đồng， chiếm gần 15% chi phí vận hành. "Giá điện tăng， tôi phải tính lại giá thành sản phẩm， nhưng khách hàng không dễ chấp nhận mức tăng tương ứng"， anh nói. Câu chuyện của anh Tuấn không phải cá biệt. Theo Tổng cục Thống kê， chỉ số giá tiêu dùng nhóm điện， nước， chất đốt trong 10 tháng đầu năm 2023 tăng 3。2% so với cùng kỳ. Điều này cho thấy giá năng lượng có tác động lan tỏa đến nhiều ngành kinh tế.Vậy giá năng lượng được tính như thế nào?Với điện， Bộ Công Thương và EVN áp dụng phương pháp tính giá thành dựa trên chi phí sản xuất kinh doanh， trong đó các nhà máy điện được xếp theo thứ tự ưu tiên huy động: thủy điện， điện khí， than， dầu và năng lượng tái tạo. Giá bán lẻ điện bình quân được xây dựng từ tổng chi phí các nguồn điện。cộng thêm lợi nhuận định mức và các khoản thuế， phí. Tuy nhiên， cách tính này vẫn còn nhiều tranh cãi， bởi chi phí nhiên liệu đầu vào như than， khí thường xuyên biến động theo giá thế giới. Chuyên gia năng lượng Nguyễn Văn Hải nhận định: "Việc tính đúng， tính đủ giá năng lượng là cần thiết， nhưng cần có lộ trình và hỗ trợ cho các đối tượng yếu thế".Với xăng dầu， cách tính giá cơ sở được quy định tại Nghị định 95/2021/NĐ-CP. Giá cơ sở bằng giá nhập khẩu cộng thuế， phí。lợi nhuận định mức và chi phí kinh doanh. Chu kỳ điều chỉnh giá xăng dầu hiện là 10 ngày một lần， vào các ngày 1， 11， 21 hàng tháng. Trong một lần điều chỉnh gần đây， giá xăng RON95 tăng 500 đồng/lít， khiến nhiều tài xế xe công nghệ than trời. Anh Minh， tài xế GrabCar tại Hà Nội， tính toán: mỗi ngày chạy 200km， tiêu thụ khoảng 15 lít xăng， tăng giá đồng nghĩa với việc mất thêm 7.500 đồng， tương đương một bữa ăn sáng. Những con số nhỏ như vậy tích lũy thành gánh nặng lớn.

Nhìn rộng ra， cách tính giá năng lượng ở Việt Nam vẫn chịu ảnh hưởng lớn từ yếu tố chính trị - xã hội. Nhà nước vẫn giữ độc quyền trong truyền tải và điều hành hệ thống điện， đồng thời can thiệp vào giá bán lẻ để kiểm soát lạm phát. Điều này tạo ra nghịch lý: giá năng lượng chưa phản ánh đúng chi phí thực， dẫn đến thiếu hụt nguồn cung trong dài hạn. Một nghiên cứu của Ngân hàng Thế giới năm 2022 chỉ ra rằng。nếu giá điện được điều chỉnh theo cơ chế thị trường， Việt Nam có thể thu hút thêm 5 tỷ USD đầu tư vào năng lượng tái tạo. Nhưng để làm được điều đó， cần minh bạch hóa cách tính giá và có chính sách bù đắp cho người thu nhập thấp. Không dễ， nhưng không phải không thể.