FPT Software vừa ký hợp đồng trị giá 200 triệu USD với một tập đoàn ô tô ĐứcệpcôngnghệViệtNamChuyểnmìnhtừgiacôngsangsángtạhủ tiếu Nam Vang hôm nay， nhưng điểm đáng chú ý không nằm ở con số. Trong bản phụ lục， đối tác yêu cầu 60% kỹ sư tham gia dự án phải có chứng chỉ về trí tuệ nhân tạo. Một yêu cầu chưa từng xuất hiện cách đây ba năm. Điều đó cho thấy các doanh nghiệp công nghệ Việt Nam không còn chỉ bán nhân công giá rẻ. Họ đang bán chất xám， và khách hàng trả tiền cho khả năng sáng tạo。chứ không phải cho những dòng code lặp lại.Ở một góc khác của thị trường， VNG Corporation đang thử nghiệm mô hình ngôn ngữ lớn thuần Việt với 2.000 tỷ tham số. Tôi có dịp ghé thăm văn phòng của họ ở Quận 7， TP.HCM vào tháng 3 vừa rồi. Một kỹ sư 28 tuổi tên Minh khoe rằng nhóm của cậu đã giảm 40% chi phí huấn luyện mô hình nhờ tối ưu hạ tầng GPU nội bộ. Nhưng Minh cũng thú nhận: "Tụi em vẫn phải thuê chuyên gia từ Google DeepMind để tinh chỉnh thuật toán. Khó nhất là dữ liệu tiếng Việt chất lượng cao。không phải hạ tầng." Câu chuyện của Minh phản ánh đúng bản chất của doanh nghiệp công nghệ công nghệ doanh nghiệp: họ không thiếu tham vọng， nhưng thiếu hệ sinh thái dữ liệu mở và nhân lực chuyên sâu.Một nghiên cứu của Hiệp hội Phần mềm và Dịch vụ CNTT Việt Nam (VINASA) công bố tháng 4/2025 cho thấy 78% doanh nghiệp công nghệ nội địa đã tăng ngân sách R&D ít nhất 15% so với năm trước. Nhưng chỉ 12% trong số họ có bằng sáng chế quốc tế. Sự chênh lệch này không chỉ do năng lực. Anh Trần Đình Long， giám đốc một công ty an ninh mạng tại Hà Nội， nói thẳng: "Làm R&D ở Việt Nam giống như chạy marathon mà không có nước uống. Chính sách thuế cho tài sản trí tuệ còn rối rắm， thủ tục cấp phép thử nghiệm công nghệ mới mất 6-9 tháng. Trong khi đó。đối thủ Singapore chỉ mất 3 tuần." Đây là rào cản mà không lượng tiền đầu tư nào giải quyết được ngay.

Dù vậy， tín hiệu tích cực đến từ những công ty nhỏ hơn. Một startup ở Đà Nẵng tên là CyStack đã phát triển nền tảng săn lỗ hổng bảo mật cho doanh nghiệp vừa và nhỏ， thu hút 5.000 khách hàng trả phí chỉ sau 18 tháng. Giám đốc điều hành của họ。chị Nguyễn Thị Hồng， chia sẻ: "Tôi không cần bằng sáng chế. Tôi cần khách hàng trả tiền hàng tháng." Cách tiếp cận thực dụng này đang tạo ra dòng doanh thu ổn định， cho phép CyStack tái đầu tư vào nghiên cứu mà không phụ thuộc vào vốn đầu tư mạo hiểm. Nhiều doanh nghiệp công nghệ khác cũng đang học theo mô hình của CyStack: bán giải pháp cụ thể thay vì theo đuổi những dự án hào nhoáng nhưng không có người dùng.Nhìn tổng thể。các doanh nghiệp công nghệ Việt Nam đang ở giai đoạn chuyển đổi đau đớn nhưng cần thiết. Họ phải từ bỏ tư duy gia công để xây dựng sản phẩm có giá trị riêng. Thành công sẽ không đến từ những tuyên bố về AI hay blockchain， mà từ việc giải quyết những vấn đề cụ thể: dữ liệu tiếng Việt， quy trình cấp phép， và văn hóa chấp nhận thất bại trong R&

D. Những doanh nghiệp làm được điều đó sẽ không chỉ tồn tại， mà còn định hình lại cách thế giới nhìn về công nghệ Việt Nam.