Anh HùngếdoanhnghiệpcónênkhôngGócnhìntừthựctếvànhữngconsốbánh chuối cho gia đình， chủ một xưởng cơ khí nhỏ ở Bình Dương， vừa nhận tờ khai thuế doanh nghiệp và lập tức gọi cho kế toán. “Năm nay doanh thu tăng nhẹ mà thuế lại cao hơn hẳn. Có nên tiếp tục duy trì loại thuế này không” – câu hỏi tưởng chừng đơn giản nhưng lại khiến nhiều chủ doanh nghiệp trăn trở. Thực tế。thuế doanh nghiệp không phải là câu chuyện mới， nhưng mỗi khi luật thay đổi， làn sóng tranh luận lại bùng lên. Vậy thuế doanh nghiệp có nên không?Câu trả lời không nằm ở lý thuyết suông mà ở cách nó vận hành trong đời sống kinh tế.Nhìn vào số liệu từ Tổng cục Thuế。tính đến hết năm 2023， cả nước có hơn 900.000 doanh nghiệp đang hoạt động， đóng góp khoảng 14% tổng thu ngân sách nhà nước từ thuế doanh nghiệp. Con số này không hề nhỏ. Nếu bỏ thuế doanh nghiệp， nguồn thu sẽ chuyển dịch sang thuế thu nhập cá nhân， thuế giá trị gia tăng hoặc vay nợ. Nhưng liệu có công bằng khi một doanh nghiệp lớn hưởng lợi từ hạ tầng， pháp lý và nguồn lao động chung lại không đóng góp tương xứng?Tôi từng chứng kiến một công ty may mặc ở Đồng Nai sau khi được miễn thuế doanh nghiệp 2 năm đầu đã mở rộng nhà xưởng， tạo thêm 300 việc làm. Nhưng khi hết ưu đãi， họ chuyển sang hình thức khoán thuế， doanh thu vẫn tăng mà ngân sách địa phương không được hưởng lợi bao nhiêu. Rõ ràng， thuế doanh nghiệp có nên không còn phụ thuộc vào thiết kế chính sách: nếu quá cao， doanh nghiệp nhỏ chết yểu;nếu quá thấp， thất thu và bất bình đẳng.

Nhiều người lập luận: “Doanh nghiệp đã tạo công ăn việc làm， tại sao còn đánh thuế”. Nhưng thử hỏi， đường xá， trường học， bệnh viện， hệ thống phòng cháy chữa cháy mà doanh nghiệp dùng hàng ngày lấy tiền từ đâu?Không có thuế doanh nghiệp， hoặc là thuế cá nhân tăng vọt， hoặc là dịch vụ công xuống cấp. Tôi có quen một chủ doanh nghiệp vận tải ở Hải Phòng， anh tâm sự: “Nộp thuế doanh nghiệp mỗi năm vài trăm triệu， xót ruột thật. Nhưng nhìn cảnh công nhân đi làm trên con đường ổ gà， tôi hiểu tiền thuế phải có để sửa”. Vấn đề không phải là có nên đánh thuế hay không。mà là đánh như thế nào cho hợp lý. Thuế doanh nghiệp có nên được thiết kế theo lợi nhuận thực tế thay vì doanh thu?Có nên miễn cho doanh nghiệp siêu nhỏ dưới 1 tỷ đồng doanh thu?

Những câu hỏi này mới là trọng tâm.Một điểm đáng chú ý: ở nhiều quốc gia lân cận như Thái Lan， Malaysia， thuế doanh nghiệp áp dụng theo bậc lũy tiến， doanh nghiệp nhỏ chỉ chịu 10-15%， trong khi Việt Nam phổ biến 20%. Chênh lệch này khiến dòng vốn đầu tư nước ngoài có lúc chững lại. Nhưng nếu hạ thuế doanh nghiệp xuống quá thấp， bù đắp bằng thuế tiêu thụ đặc biệt hoặc phí môi trường， liệu doanh nghiệp có thực sự nhẹ gánh?Tôi cho rằng không. Bởi chi phí tuân thủ thuế doanh nghiệp ở Việt Nam vẫn còn cao: hàng chục loại giấy tờ。phần mềm kê khai khác nhau， thời gian quyết toán kéo dài. Một kế toán trưởng ở TP.HCM than: “Mỗi lần quyết toán thuế doanh nghiệp， tôi mất nguyên tuần， chưa kể bị xuất toán”. Vậy nên， câu chuyện không chỉ là thuế doanh nghiệp có nên không， mà còn là thuế doanh nghiệp có nên đơn giản và minh bạch hơn không.Nhìn từ góc độ vĩ mô， thuế doanh nghiệp vẫn là công cụ điều tiết quan trọng. Nó buộc doanh nghiệp phải minh bạch lợi nhuận， thúc đẩy chuyển đổi số trong kế toán， và tạo nguồn lực cho an sinh xã hội. Nhưng nếu đánh thuế mà không có lộ trình giảm dần cho doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ， vô hình trung lại khuyến khích họ chuyển sang hộ kinh doanh cá thể – nơi thuế khoán thấp hơn， nhưng rủi ro pháp lý cao hơn. Tôi từng thấy một quán cà phê ở Đà Nẵng doanh thu 2 tỷ/năm vẫn đăng ký hộ kinh doanh để tránh thuế doanh nghiệp. Vậy thuế doanh nghiệp có nên không?Có， nhưng phải kèm theo cải cách hành chính。

giảm thuế suất cho doanh nghiệp nhỏ， và quan trọng nhất – phải cho họ thấy đồng thuế mình đóng được dùng đúng chỗ. Nếu không， mọi tranh luận chỉ là lý thuyết suông.