Ông Nguyễn Văn HùngệpkhoángsảnvayvốnÁplựcdòngtiềnvàbàitoánconnợcháo gà dễ làm， giám đốc một công ty khai thác đá granite tại Nghệ An， vừa ký hợp đồng vay 30 tỷ đồng từ ngân hàng thương mại cổ phần để mở rộng mỏ. Lãi suất 9。5%/năm， thời hạn 5 năm. Nhưng chỉ sau hai quý， giá đá xây dựng giảm 15% do nguồn cung từ Campuchia tăng mạnh. Dòng tiền từ bán hàng không đủ trả lãi. Ông Hùng buộc phải dùng tài sản thế chấp là chính mỏ đá để đảo nợ. “Khoáng sản vay vốn doanh nghiệp không còn là chuyện đơn giản nữa. Ngân hàng siết chặt， mà thị trường thì bấp bênh” ông nói.Câu chuyện của ông Hùng không cá biệt. Theo báo cáo mới nhất từ Hiệp hội Doanh nghiệp Khoáng sản Việt Nam。dư nợ tín dụng của ngành này tính đến tháng 6/2025 đạt khoảng 78.000 tỷ đồng， tăng 6，2% so với cùng kỳ năm trước. Nhưng tỷ lệ nợ quá hạn đã lên tới 4，8%， cao hơn mức trung bình toàn hệ thống (2，1%). Điều đáng nói: phần lớn các khoản vay đều dùng tài sản bảo đảm là giấy phép khai thác mỏ – một loại tài sản ngày càng khó định giá. Tháng 3/2025， Ngân hàng Nhà nước yêu cầu các tổ chức tín dụng rà soát lại toàn bộ hồ sơ vay vốn liên quan đến khoáng sản， sau khi phát hiện nhiều trường hợp doanh nghiệp dùng cùng một mỏ để vay ở ba ngân hàng khác nhau.Thực tế cho thấy， khoáng sản vay vốn doanh nghiệp đang đối mặt với nghịch lý: nhu cầu vốn rất lớn để đầu tư thiết bị。cải tạo mỏ， nhưng khả năng trả nợ lại phụ thuộc vào giá khoáng sản thế giới – thứ không ai dự báo chính xác được. Một lãnh đạo Chi nhánh Ngân hàng Công thương tại Quảng Ninh chia sẻ: “Chúng tôi không ngại cho vay khoáng sản， nhưng phải thẩm định kỹ dòng tiền từ hợp đồng bao tiêu. Nếu doanh nghiệp chỉ dựa vào giá thị trường， rủi ro rất cao” Vị này kể về một khách hàng vay 50 tỷ để khai thác than， nhưng khi giá than giảm từ 120 USD/tấn xuống 75 USD/tấn， doanh nghiệp mất khả năng thanh toán trong vòng 4 tháng.

Vậy giải pháp nào cho các doanh nghiệp khoáng sản?Không thể trông chờ vào nới lỏng tín dụng. Thay vào đó， nhiều công ty chọn cách phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ， hoặc tìm đến các quỹ đầu tư tư nhân. Nhưng kênh này cũng không dễ: lãi suất trái phiếu thường cao hơn ngân hàng 2-3%。và nhà đầu tư đòi hỏi tài sản bảo đảm là quyền khai thác đã được cấp phép ít nhất 10 năm. Một số doanh nghiệp nhỏ ở Thanh Hóa， Nghệ An còn chuyển sang thuê tài chính từ các công ty cho thuê tài chính nước ngoài， chấp nhận lãi suất 12-14%/năm. Ông Trần Đức Mạnh， chủ một mỏ đá vôi tại Hà Nam， nói thẳng: “Vay vốn khoáng sản bây giờ giống như cầm cố tương lai. Nếu không có hợp đồng đầu ra dài hạn， tốt nhất là thu hẹp sản xuất”Nhìn rộng hơn， chính sách tín dụng cho ngành khoáng sản cần được thiết kế riêng. Không thể áp dụng chung khung lãi suất với thương mại hay dịch vụ. Bởi chu kỳ hoàn vốn của một mỏ khai thác thường từ 7-10 năm， trong khi các khoản vay ngân hàng phổ biến chỉ 3-5 năm. Sự lệch pha này khiến nhiều doanh nghiệp phải đảo nợ liên tục， làm tăng chi phí tài chính. Một chuyên gia tín dụng tại TP.HCM đề xuất: nên có gói vay ưu đãi lãi suất 7-8%/năm cho các dự án khoáng sản có chứng nhận môi trường và hợp đồng bao tiêu tối thiểu 5 năm. Điều này vừa giúp doanh nghiệp ổn định sản xuất， vừa giảm rủi ro cho ngân hàng. Nhưng trên hết， bản thân doanh nghiệp khoáng sản phải thay đổi cách tiếp cận vốn: minh bạch dòng tiền， đa dạng hóa nguồn thu， và không dùng đòn bẩy quá lớn. Bởi suy cho cùng。

vay vốn chỉ là công cụ， không phải cứu cánh.