Một lô hàng nhập khẩu thanh toán bằng đô la Mỹ vừa bị cơ quan thuế yêu cầu truy thu thuế giá trị gia tăng (GTGT) với lýếgiátrịgiatăngvớiđôlaMỹGócnhìntừthịtrườngViệbánh mì thịt ngon gần đây do tỷ giá áp dụng không đúng. Câu chuyện tưởng nhỏ nhưng khiến nhiều doanh nghiệp xuất nhập khẩu giật mình。bởi giao dịch bằng ngoại tệ， đặc biệt là đô la Mỹ， luôn tiềm ẩn rủi ro về cách xác định giá tính thuế GTGT. Thực tế， không ít kế toán đã lúng túng khi hạch toán hóa đơn đầu vào bằng USD mà không rõ quy định về tỷ giá tính thuế.Theo quy định hiện hành。giá tính thuế GTGT đối với hàng nhập khẩu được xác định bằng đồng Việt Nam， trên cơ sở giá tính thuế nhập khẩu cộng thuế nhập khẩu， thuế tiêu thụ đặc biệt (nếu có) và thuế bảo vệ môi trường (nếu có). Khi hợp đồng thanh toán bằng đô la Mỹ， doanh nghiệp phải quy đổi theo tỷ giá giao dịch thực tế của ngân hàng thương mại nơi mở thư tín dụng hoặc tỷ giá do Ngân hàng Nhà nước công bố tại thời điểm tính thuế. Điểm mấu chốt: không được dùng tỷ giá trên hợp đồng nếu tỷ giá đó chênh lệch với tỷ giá thực tế. Tôi từng chứng kiến một công ty nhập khẩu linh kiện điện tử bị phạt gần 200 triệu đồng vì áp dụng tỷ giá cố định trong hợp đồng nguyên tắc， trong khi tỷ giá ngân hàng biến động mạnh trong tháng.Vấn đề phức tạp hơn khi doanh nghiệp vừa có hoạt động xuất khẩu， vừa nhập khẩu bằng đô la Mỹ. Thuế GTGT đầu vào của hàng nhập khẩu được khấu trừ nếu đáp ứng điều kiện về chứng từ và thanh toán qua ngân hàng. Nhưng nếu thanh toán bằng tiền mặt hoặc bù trừ công nợ với đối tác nước ngoài， khoản thuế GTGT đã nộp sẽ không được khấu trừ. Một kế toán trưởng tại Hải Phòng kể rằng， đơn vị bà từng bị loại 1，2 tỷ đồng thuế GTGT đầu vào vì thanh toán tiền hàng bằng đô la Mỹ qua tài khoản của cá nhân thay vì tài khoản doanh nghiệp. Sai sót này không hiếm。nhất là với các doanh nghiệp nhỏ thiếu kiểm soát chứng từ.Điều đáng lưu tâm là chính sách thuế GTGT với giao dịch đô la Mỹ có sự khác biệt giữa hàng hóa và dịch vụ. Với dịch vụ nhập khẩu， giá tính thuế GTGT là giá thanh toán theo hợp đồng， bao gồm cả chi phí phát sinh tại nước ngoài。quy đổi theo tỷ giá tại thời điểm phát sinh nghĩa vụ thuế. Trong khi đó， hàng hóa nhập khẩu lại dựa trên trị giá hải quan. Sự thiếu nhất quán này khiến không ít doanh nghiệp tính sai thuế， dẫn đến truy thu và phạt chậm nộp. Cá nhân tôi cho rằng， cơ quan thuế nên có hướng dẫn cụ thể hơn về tỷ giá áp dụng cho từng loại giao dịch， thay vì để doanh nghiệp tự suy luận từ các văn bản chồng chéo.

Nhìn từ góc độ quản lý， việc kiểm soát thuế GTGT với các giao dịch đô la Mỹ cũng đặt ra thách thức cho chính cơ quan thuế. Dữ liệu từ ngành thuế cho thấy， tỷ lệ sai sót trong kê khai thuế GTGT của doanh nghiệp có giao dịch ngoại tệ cao hơn khoảng 15% so với doanh nghiệp chỉ giao dịch bằng đồng Việt Nam. Nguyên nhân phần lớn đến từ việc áp dụng tỷ giá không thống nhất giữa các kỳ kê khai. Doanh nghiệp cần lưu ý: mọi hóa đơn， chứng từ bằng đô la Mỹ phải được quy đổi sang đồng Việt Nam theo tỷ giá tại ngày phát sinh giao dịch。không gộp chung hay dùng tỷ giá bình quân. Đây là điểm dễ mắc lỗi nhưng lại ảnh hưởng trực tiếp đến số thuế phải nộp.