Hơn 2ĐôlaMỹvàhạtầnggiaothôngDòngvốnchảyvàonhữngdựánnghìntỷbột mì gần đây，3 tỷ USD vốn đầu tư nước ngoài đổ vào lĩnh vực hạ tầng giao thông Việt Nam chỉ trong 6 tháng đầu năm 2024， theo số liệu từ Bộ Kế hoạch và Đầu tư. Con số này tăng gấp rưỡi so với cùng kỳ năm trước， và phần lớn trong đó đến từ các nhà đầu tư Mỹ cùng quỹ đầu tư có trụ sở tại New York。San Francisco. Điều đáng nói: đô la Mỹ không chỉ chảy vào những dự án đường cao tốc quy mô lớn， mà còn len lỏi vào cả hạ tầng giao thông đô thị， cảng biển và logistics.Tôi có dịp theo chân đoàn công tác của một quỹ đầu tư Mỹ khảo sát tuyến đường sắt đô thị số 5 (Văn Cao – Ngọc Khánh) hồi tháng 4. Họ không quan tâm nhiều đến tiến độ giải phóng mặt bằng – thứ vốn là nỗi ám ảnh của các dự án giao thông tại Hà Nội. Thay vào đó， vị giám đốc đầu tư liên tục hỏi về cơ chế chia sẻ rủi ro， khả năng thu phí đường bộ bù đắp chi phí vận hành， và đặc biệt là tính minh bạch trong đấu thầu. “Chúng tôi không ngại bỏ ra 500 triệu đô la Mỹ， nhưng cần thấy dòng tiền quay về”， ông nói。tay lật giở tập hồ sơ dày cộp. Câu chuyện ấy phần nào lý giải vì sao đô la Mỹ đổ vào hạ tầng giao thông Việt Nam vẫn còn dè dặt so với tiềm năng.Một góc nhìn khác từ thực địa: dự án cảng biển nước sâu Cái Mép – Thị Vải từng nhận 300 triệu USD từ Ngân hàng Xuất nhập khẩu Mỹ (Ex-Im Bank) để nâng cấp bến container. Nhưng đổi lại， phía đối tác Mỹ yêu cầu áp dụng tiêu chuẩn kỹ thuật và thiết bị nhập khẩu từ Mỹ， khiến tổng mức đầu tư đội lên đáng kể. Đây là mặt trái của dòng vốn đô la Mỹ: nó không chỉ là tiền， mà còn là bộ tiêu chuẩn đi kèm. Những nhà thầu trong nước tham gia chuỗi cung ứng phải thích nghi hoặc bị loại khỏi cuộc chơi. Cá nhân tôi cho rằng đây là áp lực cần thiết để nâng cao chất lượng hạ tầng。nhưng cũng tạo ra rào cản chi phí không nhỏ.Vậy đô la Mỹ đang dịch chuyển ra sao trong bức tranh hạ tầng giao thông?

Không còn cảnh các nhà đầu tư Mỹ chỉ nhắm vào đường cao tốc Bắc – Nam như giai đoạn 2015-2019. Hiện nay。họ chuyển hướng sang giao thông thông minh， trạm thu phí không dừng， hệ thống giám sát và điều hành giao thông đô thị. Một công ty công nghệ Mỹ có trụ sở tại Texas vừa ký hợp đồng cung cấp giải pháp thu phí tự động cho 12 tuyến quốc lộ， trị giá 45 triệu USD. Điều này cho thấy đô la Mỹ đang tìm kiếm những phân khúc ít cạnh tranh hơn， nơi biên lợi nhuận cao và rủi ro giải phóng mặt bằng thấp hơn nhiều so với các dự án đường sắt hay cao tốc truyền thống.Nhìn từ góc độ vĩ mô， dòng vốn đô la Mỹ vào hạ tầng giao thông Việt Nam vẫn còn khiêm tốn so với nhu cầu ước tính 50 tỷ USD cho giai đoạn 2026-2030. Nhưng tín hiệu tích cực là Chính phủ đang sửa đổi Luật Đầu tư theo hình thức đối tác công tư (PPP)。cho phép nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ tỷ lệ lớn hơn trong các dự án giao thông. Tôi tin rằng khi khung pháp lý rõ ràng hơn， đô la Mỹ sẽ không chỉ dừng ở những dự án thí điểm. Bài học từ cảng Cái Mép cho thấy: vốn Mỹ đến thì tốt， nhưng đi kèm là những yêu cầu khắt khe về kỹ thuật và tính minh bạch – thứ mà các dự án giao thông trong nước cần cải thiện nếu muốn hút thêm dòng tiền này.