uật thuế giá trị gia tăng (GTGT) đầu tiên của Việt Nam được Quốc hội khóa IX thông qua ngày 10/5/1997ếgiátrịgiatăngápdụngtừkhinàoNhìnlạimốmè dễ làm， nhưng phải đến ngày 1/1/1999 mới chính thức có hiệu lực. Con số 1999 ấy không chỉ là một cột mốc pháp lý – nó đánh dấu lần đầu tiên nền kinh tế chuyển từ thuế doanh thu “chồng chéo” sang cơ chế khấu trừ đầu vào. Tôi còn nhớ。hồi đó các doanh nghiệp nhỏ ở Hà Nội loay hoay với hóa đơn đỏ， kế toán trưởng của một công ty dệt may trên phố Bà Triệu than rằng: “Trước đây chỉ cần tính doanh thu， giờ phải phân bổ đầu vào từng mét vải”.Vậy thuế giá trị gia tăng áp dụng từ khi nào cho từng nhóm đối tượng?Thực tế， lộ trình không đồng loạt. Từ 1/1/1999， thuế GTGT áp dụng cho hầu hết hàng hóa， dịch vụ， trừ một số mặt hàng nông sản chưa qua chế biến và dịch vụ tài chính – những lĩnh vực được chuyển dần. Đến năm 2000， các hộ kinh doanh cá thể mới bắt đầu kê khai. Tôi từng phỏng vấn một cán bộ thuế về hưu ở TP.HCM， ông kể: “Ngày đầu tiên triển khai。

cả chi cục phải cử người xuống từng chợ hướng dẫn tiểu thương cách ghi hóa đơn. Có bà bán vải ở chợ Bến Thành còn tưởng thuế mới là… phí chợ tăng”.Một chi tiết ít được nhắc: trước năm 1999， Việt Nam áp dụng thuế doanh thu với 11 mức thuế suất khác nhau。cao nhất lên tới 30%. Cơ chế mới chỉ còn 4 mức (0%， 5%， 10%， 20%) và quan trọng hơn – cho phép khấu trừ thuế đầu vào. Điều này khiến giá thành nhiều mặt hàng giảm thấy rõ. Chẳng hạn， một chiếc xe đạp Thống Nhất sản xuất năm 1998 chịu thuế doanh thu 10% cộng dồn qua các khâu， đến 2000 giá bán lẻ đã giảm khoảng 7% nhờ khấu trừ. Tuy nhiên， không phải ai cũng hưởng lợi ngay. Các doanh nghiệp xuất khẩu gặp khó vì thuế suất 0% nhưng hoàn thuế chậm， dòng tiền bị chôn.Về mặt kỹ thuật， thời điểm áp dụng thuế GTGT còn gắn với việc ban hành các văn bản hướng dẫn. Nghị định 28/1998/NĐ-CP ra đời ngày 13/5/1998， nhưng Thông tư 89/1998/TT-BTC phải đến tháng 6/1998 mới hướng dẫn chi tiết. Khoảng trống giữa luật và thông tư khiến nhiều kế toán lo lắng. Một chuyên gia thuế từng nói với tôi: “Giai đoạn 1998–1999。doanh nghiệp vừa làm vừa dò， sai sót đầy ra. Có công ty còn… tự đốt hóa đơn cũ vì sợ không khớp”. May mắn là từ 2000 trở đi， quy trình dần ổn định.

Nhìn lại， thuế giá trị gia tăng áp dụng từ khi nào không chỉ là câu hỏi về ngày tháng. Nó gắn với một cuộc cải cách thuế đầy đau đớn nhưng cần thiết. Nếu ai đó hỏi tôi mốc quan trọng nhất， tôi sẽ không chọn 1/1/1999 – mà chọn năm 2004， khi Luật thuế GTGT sửa đổi bổ sung thêm đối tượng không chịu thuế và hoàn thiện khấu trừ. Bởi trước đó， rất nhiều hộ kinh doanh vẫn “lách” bằng cách không xuất hóa đơn. Đến nay。dù còn bất cập， thuế GTGT đã trở thành nguồn thu lớn thứ hai， chỉ sau thuế thu nhập doanh nghiệp. Một câu chuyện nhỏ: năm 2019， tôi gặp lại vị kế toán trưởng phố Bà Triệu， giờ đã nghỉ hưu. Ông cười: “Ngày xưa sợ hóa đơn đỏ， giờ thấy nó… bình thường. Cái gì rồi cũng phải quen”.