Một doanh nghiệp xuất khẩu cà phê tại Đắk Lắk vừa mất gần ba tuần để hoàn tất thủ tục hải quan cho lô hàng sang châu ÂuủtụchànhchínhtrongkinhtếthếgiớiGánhnặnghayđònbẩgiải pháp rèn luyện tư duy， dù giấy tờ đã chuẩn bị từ trước. Chị Nguyễn Thị Hà。giám đốc một công ty logistics nhỏ ở TP.HCM， kể lại: “Mỗi lần làm thủ tục cho hàng đi Mỹ， tôi phải kiểm tra đi kiểm tra lại ít nhất bốn loại chứng từ khác nhau. Chỉ một chữ ký thiếu là cả container nằm bãi” Câu chuyện này không cá biệt. Trong bối cảnh kinh tế thế giới đang chững lại， những rào cản thủ tục trở thành một trong những nút thắt khó gỡ nhất đối với doanh nghiệp， đặc biệt là các nước đang phát triển.Kinh tế thế giới năm 2024 ghi nhận mức tăng trưởng thương mại toàn cầu thấp hơn dự báo。chỉ khoảng 2，6% theo WTO. Nhiều chuyên gia cho rằng nguyên nhân không chỉ đến từ nhu cầu yếu mà còn từ chi phí tuân thủ thủ tục. Ngân hàng Thế giới ước tính các thủ tục hành chính rườm rà khiến doanh nghiệp toàn cầu mất thêm 12-15% chi phí giao dịch. Ở một số quốc gia Đông Nam Á， thời gian thông quan trung bình vẫn ở mức 5-7 ngày， gấp đôi so với các nước OECD. Điều này tạo ra sự bất bình đẳng ngầm: doanh nghiệp lớn có bộ phận pháp chế riêng xoay xở nhanh hơn， còn doanh nghiệp nhỏ gần như bị loại khỏi cuộc chơi.

Thủ tục không chỉ là giấy tờ. Nó phản ánh cách một nền kinh tế vận hành. Nhật Bản từng nổi tiếng với quy trình hải quan phức tạp， nhưng từ năm 2020 đã số hóa 80% thủ tục xuất nhập khẩu， giảm thời gian thông quan xuống dưới 24 giờ. Singapore thậm chí còn đi xa hơn với hệ thống “một cửa” quốc gia， cho phép doanh nghiệp nộp mọi loại giấy phép qua một nền tảng duy nhất. Ở chiều ngược lại。một số nền kinh tế mới nổi vẫn duy trì yêu cầu nộp hồ sơ giấy， khiến chi phí vận chuyển chứng từ giữa các cơ quan ngang bộ trở thành gánh nặng không cần thiết. Tôi từng chứng kiến một lô hàng nông sản bị giữ lại chỉ vì tờ khai thiếu chữ ký của một cán bộ đang nghỉ phép. Những chuyện như vậy nghe nhỏ， nhưng cộng dồn lại làm chậm cả dòng chảy thương mại.Có một nghịch lý: các hiệp định thương mại tự do ngày càng nhiều。thuế quan giảm mạnh， nhưng thủ tục lại trở thành hàng rào phi thuế quan mới. Kinh tế thế giới đang dịch chuyển sang các chuỗi cung ứng ngắn hơn， yêu cầu minh bạch cao hơn， thì thủ tục càng phải gọn. Một số doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu sang EU đã phải thuê thêm nhân sự chỉ để cập nhật quy định về chứng từ xuất xứ. Chi phí đó không hề nhỏ với các công ty vừa và nhỏ. Theo tôi， cải cách thủ tục không phải là cắt bỏ các bước kiểm soát cần thiết， mà là loại bỏ những bước không tạo thêm giá trị. Ví dụ， việc yêu cầu nộp bản giấy của một văn bản đã có trên hệ thống điện tử là dư thừa. Hay việc mỗi bộ phận yêu cầu một mẫu đơn khác nhau cho cùng một nội dung.Điều đáng nói là áp lực cải cách đang đến từ chính thị trường. Khi đối tác nhập khẩu yêu cầu thời gian giao hàng chính xác đến từng ngày， doanh nghiệp không thể chấp nhận thủ tục kéo dài. Các nền tảng số hóa thủ tục đang trở thành lợi thế cạnh tranh thực sự. Một nghiên cứu của UNCTAD chỉ ra rằng mỗi ngày cắt giảm thủ tục thông quan giúp tăng 0，5% kim ngạch thương mại song phương. Con số không lớn， nhưng nhân lên trên toàn cầu thì không nhỏ. Trong bức tranh kinh tế thế giới còn nhiều bất định， thủ tục gọn gàng có thể là một trong số ít đòn bẩy mà các nước tự mình kiểm soát được. Không cần chờ đợi hội nghị thượng đỉnh。chỉ cần bớt một tờ khai trùng lặp， doanh nghiệp đã thấy nhẹ hơn.