Chỉ trong hai tháng đầu nămáthéptăngsốcDoanhnghiệpxâydựngloayhoaytìmlốithoácông thức trứng， giá thép cuộn cán nóng (HRC) tại thị trường Việt Nam đã tăng gần 15%。đẩy nhiều doanh nghiệp xây dựng và sản xuất cơ khí vào tình thế tiến thoái lưỡng nan. Anh Nguyễn Văn Hùng， giám đốc một công ty xây dựng nhỏ tại Bình Dương， cho biết hợp đồng thi công nhà xưởng cho khách hàng đã ký từ cuối năm ngoái với mức giá cố định. Đến nay， chi phí thép cho dự án đội lên hơn 400 triệu đồng， trong khi không thể điều chỉnh giá. "Chúng tôi buộc phải cắt giảm lợi nhuận， thậm chí chấp nhận lỗ để giữ uy tín"， anh Hùng nói. Câu chuyện của anh không phải cá biệt. Hiệp hội Thép Việt Nam ghi nhận lượng thép tiêu thụ nội địa quý I giảm 8% so với cùng kỳ， nhưng giá bán lại leo thang do chi phí nguyên liệu đầu vào như quặng sắt， than cốc tăng vọt trên thị trường thế giới.Với doanh nghiệp， thép không chỉ là vật liệu mà còn là yếu tố sống còn trong cấu trúc chi phí. Một khảo sát nhanh của chúng tôi tại 12 doanh nghiệp sản xuất nội thất và cơ khí ở TP.HCM cho thấy， thép chiếm từ 25% đến 45% giá thành sản phẩm. Khi giá thép biến động mạnh， biên lợi nhuận bị bào mòn nhanh chóng. Chị Trần Thị Mai， chủ xưởng cơ khí tại quận 12， kể: "Đơn hàng kệ sắt cho siêu thị đã chốt giá với đối tác. Giờ mua thép tấm về cắt， tôi lỗ ngay 7% mỗi tấm. Không lẽ báo khách tăng giá， họ cắt hợp đồng ngay." Chị Mai chọn cách mua cầm chừng。chỉ nhập đủ dùng cho từng tuần thay vì dự trữ cả tháng như trước. Cách làm này giúp hạn chế rủi ro nhưng lại làm tăng chi phí vận chuyển và thời gian chờ đợi.Không phải doanh nghiệp nào cũng chịu trận. Một số đơn vị lớn hơn đã ký được hợp đồng nguyên tắc với nhà máy thép trong nước để chốt giá theo quý， thay vì mua nhỏ lẻ từng lô. Anh Lê Quang Dũng， phụ trách thu mua của một công ty sản xuất container tại Hải Phòng， chia sẻ: "Chúng tôi đàm phán mua 2.000 tấn HRC với giá cố định cho cả quý II. Đổi lại。chúng tôi cam kết thanh toán trước 30% và nhận hàng đều đặn. Nhờ vậy， kế hoạch sản xuất không bị xáo trộn." Tuy nhiên， giải pháp này chỉ khả thi với doanh nghiệp có dòng tiền mạnh và nhu cầu ổn định. Các doanh nghiệp nhỏ và vừa， chiếm hơn 90% số lượng doanh nghiệp ngành cơ khí， gần như không có cửa đàm phán tương tự.Ở góc nhìn khác， một số doanh nghiệp tìm cách thay thế thép bằng vật liệu composite hoặc nhôm cho các sản phẩm không yêu cầu chịu lực cao. Anh Hoàng Minh Tuấn， kỹ thuật viên tại một công ty sản xuất xe tải nhẹ ở Đồng Nai， cho biết: "Chúng tôi thử nghiệm dùng thép mạ kẽm nhúng nóng thay cho thép đen cho một số chi tiết. Chi phí ban đầu cao hơn 10%， nhưng độ bền tăng gấp đôi， giảm bảo trì. Tính ra。tổng chi phí vòng đời lại rẻ hơn." Cách tiếp cận này đòi hỏi thời gian thử nghiệm và chấp nhận rủi ro kỹ thuật， nhưng đang dần được nhiều doanh nghiệp cân nhắc.

Nhìn vào diễn biến thị trường， tôi cho rằng giá thép khó giảm sâu trong ngắn hạn khi nhu cầu từ Trung Quốc và Ấn Độ vẫn cao. Doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động hơn trong việc dự báo và linh hoạt điều chỉnh kế hoạch sản xuất. Việc đàm phán lại các điều khoản hợp đồng， tìm nguồn cung thay thế hoặc đầu tư vào công nghệ tiết kiệm nguyên liệu không còn là lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc. Một giám đốc nhà máy thép tại Long An nói với tôi: "Thép là xương sống của công nghiệp. Nhưng nếu doanh nghiệp không tính toán kỹ， chính họ sẽ tự bẻ gãy xương sống của mình." Câu nói ấy đáng để suy ngẫm trong bối cảnh hiện nay.