Một lô hàng chip AI trị giá 50 triệu USD vừa cập cảng Hải Phòng tuần trước. Nhìn vào tờ khai hải quanậpkhẩuAIAithựcsựđượchưởnglợbột mì Việt Nam， tên người nhận là một công ty công nghệ trong nước， nhưng thiết bị lại được sản xuất tại Đài Loan và vận chuyển qua Singapore. Câu hỏi đặt ra: ai thực sự được hưởng lợi từ dòng chảy nhập khẩu AI đang tăng chóng mặt này?Không phải cứ nhập khẩu nhiều là nền kinh tế được hưởng lợi. Thực tế， lợi ích phân bổ rất không đồng đều.Theo số liệu từ Tổng cục Hải quan， kim ngạch nhập khẩu máy móc， thiết bị và linh kiện điện tử phục vụ AI trong 6 tháng đầu năm 2025 đã tăng 42% so với cùng kỳ. Nhưng chuyện đáng nói nằm ở cơ cấu. Phần lớn giá trị nhập khẩu thuộc về các tập đoàn nước ngoài có nhà máy tại Việt Nam. Họ nhập chip， nhập bo mạch， lắp ráp và xuất khẩu thành phẩm. Lợi nhuận chảy về công ty mẹ. Trong khi đó， doanh nghiệp nội địa chủ yếu nhập khẩu thiết bị AI đã hoàn thiện để sử dụng， ít có khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị. Một giám đốc một công ty logistics tại TP.HCM than: “Chúng tôi nhập khẩu máy chủ AI về cho thuê。nhưng phải trả phí bản quyền phần mềm hàng năm gấp ba lần giá phần cứng. Vậy ai hưởng”Vậy nhập khẩu AI được hưởng lợi chủ yếu rơi vào ai?Thứ nhất， các nhà phân phối và đại lý ủy quyền thiết bị AI. Họ hưởng chênh lệch giá và hoa hồng. Thứ hai， các công ty cho thuê máy chủ， dịch vụ đám mây nội địa. Khi doanh nghiệp không muốn đầu tư lớn， họ thuê lại， tạo ra dòng tiền ổn định. Thứ ba， nhóm hưởng lợi gián tiếp nhưng bền vững: các trung tâm dữ liệu và đơn vị cung cấp hạ tầng điện， làm mát. Một chủ trung tâm dữ liệu ở Khu công nghệ cao Hòa Lạc cho biết， từ khi nhập thêm 200 GPU。doanh thu tăng 60% nhưng chi phí điện cũng tăng 45%. Anh cười: “Được hưởng， nhưng không dễ ăn”

Có một góc nhìn ngược dòng đáng chú ý. Nhập khẩu AI không chỉ mang lại lợi ích cho người bán và người cho thuê. Người lao động trong các ngành sử dụng AI nhập khẩu cũng được hưởng lợi nếu biết tận dụng. Một xưởng may ở Bình Dương nhập hệ thống kiểm tra lỗi vải bằng AI， giảm 30% hàng lỗi。công nhân được thưởng năng suất. Nhưng ngược lại， một số doanh nghiệp nhập AI về chỉ để “trang trí” hoặc chạy theo phong trào， không có kế hoạch tích hợp. Kết quả: thiết bị nằm im， lãng phí ngoại tệ. Tôi từng thấy một công ty nhập nguyên dây chuyền AI trị giá 2 triệu USD nhưng thiếu nhân sự vận hành。cuối cùng phải thanh lý sau 8 tháng. Bài học: hưởng lợi không tự đến từ việc mở cửa nhập khẩu.Nhìn rộng hơn。chính sách nhập khẩu AI cần hướng tới việc ai được hưởng lợi một cách công bằng. Hiện tại， thuế nhập khẩu linh kiện AI thường thấp hơn thuế nhập khẩu thiết bị hoàn chỉnh， khuyến khích lắp ráp trong nước. Nhưng ưu đãi này lại tập trung vào các dự án lớn， trong khi doanh nghiệp nhỏ khó tiếp cận. Một chuyên gia kinh tế tại Đại học Kinh tế Quốc dân nhận định: “Nếu chỉ nhìn vào con số nhập khẩu tăng， ta dễ nhầm tưởng nền kinh tế được hưởng lợi. Thực tế， lợi ích phụ thuộc vào vị trí của doanh nghiệp trong chuỗi giá trị” Vậy nên， câu hỏi “nhập khẩu AI được hưởng” không có câu trả lời chung. Nó phụ thuộc vào việc bạn là ai trong bức tranh nhập khẩu đó.