Chuyến tàu SE8 khởi hành từ ga Sài Gòn lúc 19hậntảiđườngsắtcóđượckhôngGócnhìntừthựctếthịtrườgà hấp gần đây， chở theo 320 tấn hàng hóa và 280 hành khách. Anh Tuấn， một chủ doanh nghiệp vận tải ở Bình Dương。đứng trên sân ga nhìn đoàn tàu rời bến. Anh vừa ký hợp đồng vận chuyển 40 container gạch men từ Bình Dương đi Hà Nội qua đường sắt. Trước đây anh chỉ dùng xe tải. “Giá cước đường sắt bây giờ cạnh tranh hơn， lại không lo kẹt xe， không lo tài xế nghỉ đột xuất” anh nói. Câu hỏi vận tải đường sắt có được không đang được nhiều doanh nghiệp đặt ra， và câu trả lời không hề đơn giản.Thực tế， vận tải đường sắt tại Việt Nam đang có những bước chuyển mình rõ rệt. Tổng công ty Đường sắt Việt Nam (VNR) ghi nhận sản lượng vận chuyển hàng hóa năm 2023 tăng 12% so với năm trước， đạt hơn 7 triệu tấn. Các tuyến Bắc - Nam， Hà Nội - Hải Phòng， Sài Gòn - Đà Nẵng là những hành lang chính. Một lãnh đạo VNR cho biết， nhiều khách hàng lớn trong ngành thép， xi măng， phân bón đã chuyển một phần hàng hóa sang tàu hỏa vì chi phí ổn định hơn so với đường bộ. Tuy nhiên， không phải ai cũng hài lòng. Chị Lan。chủ đại lý hoa quả ở Long An， phàn nàn: “Tôi muốn gửi 5 tấn thanh long đi Hà Nội， nhưng ga không có bãi lạnh， tàu lại chạy chậm hơn xe tải 8 tiếng. Hàng dễ hư” Vậy vận tải đường sắt có được không khi mà hạ tầng logistics chưa đồng bộ?

Điểm mạnh của vận tải đường sắt nằm ở khối lượng lớn， cự ly dài và chi phí cố định. Một container 20 feet từ Hà Nội đi Sài Gòn bằng tàu chỉ tốn khoảng 8-10 triệu đồng， trong khi xe tải mất 12-15 triệu， chưa kể phí cầu đường và rủi ro tai nạn. Với hàng siêu trường， siêu trọng như máy móc， thép cuộn， đường sắt gần như là lựa chọn duy nhất. Ông Hùng， giám đốc một công ty logistics ở Hải Phòng。chia sẻ: “Chúng tôi vận chuyển 200 tấn thiết bị điện gió từ cảng Hải Phòng lên Lào Cai. Xe tải phải chạy 6 chuyến， tàu chỉ cần 2 toa. Tiết kiệm 30% chi phí” Nhưng bù lại， thời gian vận chuyển đường sắt thường chậm hơn đường bộ 20-30% do phải chờ ghép toa， chuyển tải. Vậy nếu doanh nghiệp cần giao hàng gấp， vận tải đường sắt có được không?Câu trả lời là không， trừ khi họ chấp nhận trả thêm phí tàu nhanh.Một vấn đề khác là kết nối hạ tầng. Ga Sóng Thần (Bình Dương) có bãi container nhưng đường vào ga nhỏ， xe container ra vào chật vật. Ga Yên Viên (Hà Nội) thiếu kho lạnh， khiến nông sản， thủy sản không thể đi tàu. Ông Nam。một chuyên gia logistics 20 năm kinh nghiệm， nhận xét: “Đường sắt chỉ mạnh khi có cảng cạn (ICD) ngay tại ga. Nhưng Việt Nam mới có vài ICD đạt chuẩn. Đó là lý do nhiều doanh nghiệp vẫn quay lại với xe tải” Dù vậy， Chính phủ đang triển khai đề án nâng cấp 7 tuyến đường sắt quốc gia， xây thêm 5 ICD mới đến năm 2030. Một số tuyến như Hà Nội - Lào Cai， Sài Gòn - Cần Thơ sẽ được điện khí hóa. Khi đó， câu hỏi vận tải đường sắt có được không sẽ có câu trả lời tích cực hơn.Với doanh nghiệp nhỏ， vận tải đường sắt có thể không phù hợp nếu họ chỉ gửi vài tấn hàng lẻ， vì chi phí làm thủ tục và chờ đợi cao. Nhưng với doanh nghiệp vừa và lớn， đặc biệt trong ngành sản xuất。xây dựng， đây là phương án đáng cân nhắc. Anh Tuấn， người vừa ký hợp đồng 40 container gạch men， tính toán: “Mỗi container tiết kiệm 2 triệu so với xe tải. 40 container là 80 triệu. Chưa kể tôi không phải lo bốc xếp ở hai đầu vì ga đã có dịch vụ” Tuy nhiên， anh cũng thừa nhận phải chấp nhận thời gian giao hàng lâu hơn 2 ngày. Điều đó có nghĩa là vận tải đường sắt có được không phụ thuộc vào loại hàng và mức độ khẩn cấp. Không có câu trả lời chung cho mọi trường hợp.

Nhìn chung， vận tải đường sắt tại Việt Nam đang dần khẳng định vị thế nhờ chi phí hợp lý và khả năng chở hàng nặng. Nhưng để trả lời dứt khoát câu hỏi “có được không”， cần nhìn vào từng tuyến， từng loại hàng và từng mùa. Mùa mưa bão， đường bộ tê liệt thì đường sắt là cứu cánh. Mùa cao điểm nông sản。thiếu kho lạnh thì đường sắt lại thua xe lạnh. Các doanh nghiệp nên thử nghiệm một lô hàng nhỏ trước khi cam kết dài hạn. Đừng nghe ai nói “đường sắt rẻ hơn” mà quên rằng thời gian và thủ tục cũng là tiền. Và nếu bạn vẫn băn khoăn， hãy đến ga gần nhất， hỏi nhân viên điều độ về lịch tàu và biểu phí. Câu trả lời sẽ rõ ràng hơn bất kỳ bài phân tích nào.